Şanlıurfa Ulu Camii

Hakkında

Şanlıurfa Ulu Camii, kent merkezindeki en eski camidir (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Yerel olarak Ölüce Camii adıyla da anılır (Urfada Bugün, 2026). TDV İslâm Ansiklopedisi yapıyı Zengîler dönemine, 12. yüzyıla tarihler.

Tarihçe

Yapının bulunduğu yerde önce bir sinagog vardı. Piskopos Rabula (ö. MS 435-436) burayı St. Stephanos Kilisesi'ne dönüştürdü. Kilise, çok sayıdaki kırmızı sütunu nedeniyle "Kızıl Kilise" olarak anıldı (Kültür ve Turizm Bakanlığı).

Bakanlık, caminin 1170-1175 yılları arasında Nureddin Zengî tarafından eski yapının yerine inşa edildiğini belirtir. Caminin kendi inşa kitabesi yoktur; tarihleme, doğu cephesine bitişik medresenin 1191 tarihli kitabesine dayanır (Kure Ansiklopedisi). Archnet de yapıyı 12. yüzyıla tarihler.

Avlu kapısındaki kitabeye göre yapı 1684'te Ali Paşa tarafından onarıldı. 1779-1780'de Hacı Fîrûz Bey'in onarımları yapıldı; avludaki çeşmenin kitabesi 1870 tarihlidir. 2010-2011'de Vakıflar Genel Müdürlüğü kapsamlı bir restorasyon yaptı (Kure Ansiklopedisi).

Mimari

Harim üç sahınlıdır, haç tonozlarla örtülür ve mihrap önünde bir kubbe bulunur (Kure Ansiklopedisi). Son cemaat yeri, Anadolu camilerindeki son cemaat yerlerinin ilk örneği kabul edilir (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Geniş avlunun doğusunda medrese, kuzeybatısında hazire yer alır. Avlunun ortasındaki on altıgen şadırvan sekiz sütun üzerine oturur (Kure Ansiklopedisi).

Sekizgen gövdeli minare, kilisenin çan kulesidir ve bugün minare olarak kullanılır (Kültür ve Turizm Bakanlığı). Minarenin üstünde kentin tek saat kulesi olan saat bölümü bulunuyordu (AA, 2023).

2023 depremleri ve restorasyon

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerde minarenin üstündeki saat bölümü yıkıldı (AA, 2023). Cami, mülkiyeti ve korunması Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olduğundan onarıma alındı. Zemin etüdü, jeoradar taraması ve malzeme dayanım testleri yapıldı; çatlaklar ölçüm cihazlarıyla izlendi. Minare, bahçedeki medrese ve hazire bölümü onarıldı (AA, 2024).

Cami iki yılı aşkın süre ibadete kapalı kaldı. Eylül 2026 tarihli habere göre iç mekân, dış cephe ve çevre düzenlemesinde son aşamaya gelinmişti ve caminin Ekim 2026'da yeniden ibadete açılması bekleniyordu (Urfada Bugün, 2026).

Restorasyon sürecinde çalışmalar, bilim kurulu ve koruma kurulu tarafından onaylanan projelere göre yürütüldü; ilk aşama olan söküm işleri 2024 başında tamamlanmıştı (AA, 2024).

Ziyaret

Cami, Balıklıgöl ile kent merkezi arasındaki tarihi dokunun içindedir ve yürüyerek ulaşılabilir. Ziyaret öncesinde restorasyonun bitip bitmediği ve caminin ziyarete açık olup olmadığı kontrol edilmelidir. Açık olduğunda namaz vakitleri dışında ziyaret edilmesi ve kıyafete özen gösterilmesi uygundur.