Kale ve Tabya
İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii
Erzurum / İspir
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
İspir'de Çoruh'a hâkim kale: bazilika kalıntısı, 12. yy kale mescidi ve çarşıdaki Tuğrul Şah Camii. Kale Eylül 2026'da restorasyonda, açılış 2027 hedefi.
Hakkında
İspir Kalesi, ilçe merkezinin kuzeybatısında, Çoruh Nehri'ne hâkim yalçın kayalıkların üzerinde duran bir iç kale; içinde bir kilise kalıntısı ve 12. yüzyıla tarihlenen benzersiz planlı bir kale mescidi var. Aşağıda, çarşıda Tuğrul Şah Camii duruyor. Gitmeden bil: kale restorasyon nedeniyle uzun süredir kapalı. Erzurum Günebakış'ın 15 Eylül 2026 haberine göre belediye başkanı kalenin "seneye bu zamanlar" açılacağını söyledi.
Yola çıkmadan önce: Kale Eylül 2026 itibarıyla restorasyonda ve ziyarete kapalı; açılış 2027 için hedefleniyor. Yola çıkmadan İspir Belediyesi'ne sor. Tuğrul Şah Camii ibadete açık.
Kalede ne var?
Hamza Gündoğdu'nun 2008 sempozyum metnine göre kalenin ilk kurucuları bilinmiyor; konumu ve Çoruh'a inen gizli su yolu nedeniyle Urartu döneminde kurulmuş olabileceği kabul görüyor. Yaklaşık 125 × 135 metrelik iç kale doğal kayalıkların üzerine eklenen sur ve burçlarla oluşturulmuş; Kanuni döneminde onarılmış. İç kaleye doğudan basamaklı bir yolla çıkılıyor.
İç kalenin en yüksek noktasında yaklaşık 13,80 × 24 metrelik üç nefli bazilikal bir kilisenin kalıntısı var; Gündoğdu ilk yapımı 8–9. yüzyıla tarihliyor ve 12. yüzyılda yenilenmiş olabileceğini yazıyor. Yakınındaki kale mescidi Saltuklu dönemine ait; Gündoğdu, Erzurum'daki Kale Mescidi'ni yaptıran Alp İnanç Beygu'nun 1124 dolaylarında bunu da yaptırmış olabileceğini düşünüyor. Mescidin çatısından on iki basamakla inilen, çilehane olabileceği düşünülen beşik tonozlu bir mekân var; Gündoğdu'ya göre başka bir kale mescidinde benzeri yok.
Tuğrul Şah Camii
Gündoğdu'ya göre çarşıdaki cami, İbrahim Hakkı Konyalı'nın 1960'ta yayımladığı kitabe okumasına göre 1202–1225 arasında Mugisiddin Tuğrul Şah adına Atabey Erdem Şah tarafından yaptırıldı. Kitabe 1965'teki onarımda kırıldı ve parçaları kayboldu; metnin Türkçesi caminin önüne 1954'te eklenen bölümün girişindeki mermer levhada. Ayrıntılar için Tuğrul Şah (Çarşı) Camii sayfasına bak.
Restorasyon
Erzurum Günebakış'ın 15 Eylül 2026 haberine göre kalede kapsamlı restorasyon sürüyor ve kale uzun süredir kapalı; İspir Belediye Başkanı Ahmet Coşkun "seneye bu zamanlar kalenin kapıları vatandaşlara açılacak" dedi. Bu bir hedef, kesin tarih değil.
Gündoğdu, ilçedeki eserlerin niteliğini bozan en önemli etkenlerden birinin bilinçsiz onarımlar olduğunu yazıyor. Kale mescidi 1996–1997'de Kültür Bakanlığı tarafından restore edildi. Kale yeniden açıldığında gördüğün yüzeylerin bir bölümü yeni olacak.
Nasıl gidilir?
İspir, Erzurum–İspir–Rize karayolu üzerinde. Kale ilçe merkezinin kuzeybatısında; kale kapalıyken bile Çoruh'a bakan kayalıklar ve sur hattı kasabanın içinden görülüyor.
Aynı yürüyüşe Kadıoğlu Medresesi (kitabesine göre 1725–26) ve tarihi tartışmalı Melik Halil Gazi Mescidi eklenebilir. İspir'den Pazaryolu yönünde Derviş Aşık Baba Türbesi var.
Ne zaman gidilir?
Mayıs–ekim. İspir Çoruh vadisinde, Erzurum'a göre daha alçakta ve ılıman; ama Erzurum'dan gelen yol dağlık, kışın yol durumunu kontrol et.
Bilmediklerimiz
- Kale hangi tarihte yeniden açılacak?
- Restorasyonu hangi kurum yürütüyor, neleri kapsıyor?
- İç kale 125 × 135 m mi, 125 × 150 m mi?
- Kale açıldığında giriş ücreti olacak mı?
- Kilise kalıntısı restorasyonda korunacak mı?
- Öne çıkan Çoruh'a hâkim iç kalede kilise kalıntısı ve çatısında çilehane benzeri mekânı olan kale mescidi
- Kategori Kale ve Tabya
- Erzurum'dan 146 km (Erzurum Ansiklopedisi); 143 km (Küre)
- İç kale ~125 × 135 m (Gündoğdu); 125 × 150 m (Erzurum Ansiklopedisi)
- Kilise Üç nefli bazilika, ~13,80 × 24 m; 8–9. yy
- Kale mescidi 12. yy, Saltuklu dönemi
- Durum Restorasyon nedeniyle kapalı (Eylül 2026)
Galeri
1 fotoğraf
Harita
İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii
Buradan Az Ötede
İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii'ne yakın tarihi ve doğal yerler
Tüm benzer yerleri gör
Kaynaklar
- Gündoğdu H. "İspir Merkezindeki Tarihi Kalıntılar", İspir-Pazaryolu Tarih, Kültür ve Ekonomi Sempozyumu (26–28 Haziran 2008), İspir Kaymakamlığı sitesi Resmî Yayın
- Evin F. "İspir Kalesi'nde restorasyon çalışmaları sürüyor", Erzurum Günebakış, 15.09.2026
- Erzurum Ansiklopedisi "İspir İlçesi", Ansiklopedi
- Karabudak Ertem Z. ve Turgut, H. (2020). Tarihi İspir Kalesi ve İspir Evleri. JIST, 10(3), 2076–2089. Akademik Çalışma
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
İspir Kalesi ve Tuğrul Şah Camii Hakkında Sık Sorulanlar
İspir Kalesi açık mı?
Eylül 2026 itibarıyla restorasyon nedeniyle kapalı; belediye başkanı kalenin 2027 sonbaharında açılmasını hedefliyor.
İspir Kalesi'ni kim yaptırdı?
Kesin bilinmiyor. Urartu döneminde kurulmuş olabileceği kabul görüyor; sonraki dönemlerde onarılmış. "12. yüzyılda İlhanlılar yaptırdı" bilgisi kronolojik olarak tutarsız.
Kale mescidini farklı kılan ne?
Çatısından on iki basamakla inilen, çilehane olabileceği düşünülen beşik tonozlu mekân.
Tuğrul Şah Camii'nin kitabesi nerede?
1965'teki onarımda kırıldı, parçaları kayboldu; metni 1960'taki okumadan biliniyor.
Camiye girilebilir mi?
Evet, ibadete açık; namaz vakitleri dışında uygun kıyafetle gir.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.