Cami ve Medrese
Tuğrul Şah (Çarşı) Camii
Erzurum / İspir
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
İspir çarşısında, 1202–1225 arasında Melik Tuğrul Şah adına yapılan Selçuklu camii. Kale içindeki Kale Mescidi ile karıştırma; ikisi ayrı yapılar.
Hakkında
Tuğrul Şah Camii, İspir'in çarşısında, kalenin güneydoğu eteğinde duran ve kitabesine göre 1202–1225 arasında Melik Mugisüddin Tuğrul Şah adına Atabey Erdem Şah'ın yaptırdığı cami. Çarşının içinde olduğu için halk Çarşı Camii diyor. Kalenin içindeki küçük Kale Mescidi ise ayrı bir yapı (İspir Kaymakamlığı). Gitmeden bil: cami ibadete açık ve 20. yüzyıldaki eklerle özgün hâlinden hayli uzaklaşmış.
Yola çıkmadan önce: Burası ibadete açık bir cami; namaz vakitleri dışında git, özellikle cuma öğlesinden kaçın. Kaledeki Kale Mescidi ayrı bir yapı, ikisini aynı gezide görebilirsin.
İçeride ne var?
Sanat tarihçisi Hamza Gündoğdu'nun İspir Kaymakamlığı sitesinde yayımlanan 2008 tarihli çalışmasına göre caminin üzeri ahşap direklerle taşınan, iç içe yerleştirilmiş ahşap kirişlerden oluşan kırlangıç örtüyle kapalı. Aynı örtü biçimi Erzurum Ulu Camii'nde de görülüyor. Gündoğdu caminin mihraba dikey üç sahınlı ulu camilerin plan düzenini küçük farklarla yansıttığını belirtiyor.
Kitabesi nerede?
Kaymakamlığa göre kitabe ilk kez İ. H. Konyalı'nın 1960'ta yayımladığı kitapta okundu; 1965 onarımı sırasında kırıldı ve kayboldu. Kitabenin metni bugün 1954'te eklenen bölümün girişindeki mermer levhada yazılı.
Neler değişti?
Kaymakamlığın aktardığı Gündoğdu metnine göre cami 1910'da Müftü Şaban Efendi tarafından onarıldı; 1954'te kuzeye bir ek yapıldı, 1962'de üzeri sac kaplı eğimli bir çatıyla örtüldü, 1971'de bugünkü taş minare dikildi. Gündoğdu'ya göre bu ekler ve restorasyonlarla yapı özgün hâlinden hayli uzaklaştı.
Yerel bir haber (Yeni Çayeli, 2023), caminin Diyanet kayıtlarında "Sultan Süleyman Camii" adıyla geçtiğini ve halkın buna itiraz ettiğini yazıyor.
Kaledeki camiyle aynı yapı mı?
Hayır. Kaymakamlığa ve Erzurum Ansiklopedisi'ne göre İspir Kalesi'nin iç kalesinde, güney sura bitişik ayrı bir Kale Mescidi var; kitabesiz ve 12. yüzyıl Saltuklu dönemine tarihleniyor. Tuğrul Şah Camii ise kalenin dışında, çarşıda.
Nasıl gidilir?
Cami İspir ilçe merkezinde, çarşının içinde. İspir merkezi Erzurum'un 143 km kuzeyinde (Kaymakamlık). Kadıoğlu Medresesi caminin güneydoğusunda, Melik Halil Gazi Mescidi de yakınında; üçü yürüyerek gezilebilir. Yol için Doğu Anadolu'da araçla gezmek rehberine bak.
Sayfadaki koordinat caminin değil, ilçe merkezinin noktası.
Ne zaman gidilmeli?
İlçe merkezinde olduğu için yıl boyu gidilebilir; namaz vakitlerinin dışındaki saatleri seç.
Bilmediklerimiz
- Cami tescilli mi, tescil kararının tarihi ne?
- Kesin ölçüleri ne? (17,10 × 20,40 m mi, 17,10 × 29,40 m mi?)
- Caminin kendi koordinatı ne?
- Diyanet kayıtlarındaki ad değişti mi?
- Öne çıkan 1202–1225 tarihli, ahşap kırlangıç örtülü çarşı camisi
- Kategori Cami ve Medrese
- Yapım 1202–1225 (Kaymakamlık; Erzurum Ansiklopedisi)
- Banisi Atabey Erdem Şah, Melik Tuğrul Şah adına
- Kitabe 1965 onarımında kırılıp kayboldu; metni 1954 tarihli mermer levhada (Kaymakamlık)
- Ölçü Kaynaklar farklı: 17,10 × 20,40 m (Kaymakamlık) / 17,10 × 29,40 m (Erzurum Ansiklopedisi)
- Minare 1971'de Tercan taşından (Kaymakamlık; Erzurum Ansiklopedisi)
- Erzurum'a uzaklık İspir merkezi Erzurum'un 143 km kuzeyinde (Kaymakamlık)
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Tuğrul Şah (Çarşı) Camii'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Tuğrul Şah (Çarşı) Camii
Kaynaklar
- Gündoğdu H. (2008), "İspir Merkezindeki Tarihi Kalıntılar", İspir–Pazaryolu Tarih, Kültür ve Ekonomi Sempozyumu (İspir Kaymakamlığı sitesinde) Resmî Yayın
- İspir Kaymakamlığı "İspir ve Çevresindeki Kültür Varlıkları" Resmî Yayın
- Erzurum Ansiklopedisi (M. Y. Çağlayan) "İspir İlçesi" Ansiklopedi
- İspir Kaymakamlığı "İspir Genel Bilgi" Resmî Yayın
- Yeni Çayeli Gazetesi "İspir Tuğrulşah Camii'nde isim karmaşası", 16.01.2023 (yerel haber
- destekleyici)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Tuğrul Şah (Çarşı) Camii'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Tuğrul Şah (Çarşı) Camii hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Tuğrul Şah (Çarşı) Camii Hakkında Sık Sorulanlar
Çarşı Camii ile Tuğrul Şah Camii aynı mı?
Evet. Asıl adı Tuğrul Şah Camii; çarşı içinde olduğu için halk Çarşı Camii diyor (İspir Kaymakamlığı).
Kaledeki camiyle aynı yapı mı?
Hayır. Kale Mescidi iç kalede, güney sura bitişik ayrı bir yapı (İspir Kaymakamlığı; Erzurum Ansiklopedisi).
Cami kaç yıllık?
Kitabesine göre 1202–1225 arasında yapıldı (Erzurum Ansiklopedisi; İspir Kaymakamlığı).
Kitabesi görülebiliyor mu?
Asıl kitabe 1965 onarımında kırılıp kayboldu; metni 1954'te eklenen mermer levhada (İspir Kaymakamlığı).
Neden "Sultan Süleyman Camii" diye geçiyor?
Diyanet kayıtlarında bu adla göründüğü ve halkın itiraz ettiği haber edildi (Yeni Çayeli, 2023).
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.