Deliller Hanı

Hakkında

Deliller Hanı, Diyarbakır'ın surlarla çevrili tarihi merkezinde, Mardin Kapısı'nın hemen içinde, kuzey-güney yönlü yol üzerinde yer alan bir Osmanlı hanıdır (Archnet). Yapı, yaptıranın adıyla Hüsrev Paşa Hanı olarak da bilinir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Bugün otel olarak işletilmektedir (İHA, 2022).

Tarihçe

Han, Diyarbakır'ın ikinci Osmanlı beylerbeyi Deli Hüsrev Paşa tarafından 934 (1527-28) yılında yaptırılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Deliller adı, hacı adaylarına yol gösteren rehberlere verilen "delil" sözcüğünden gelir. Bu rehberlerin hanı konaklama yeri olarak kullandığı belirtilir. Hanın karşısındaki geniş alan da Hacılar Harabesi olarak anılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Yerel bir kültür derneğinin başkanına göre han, cami ve medrese de içeren bir külliyenin parçasıdır (İHA, 2022). Yapı 1980'lere kadar atölye ve depo olarak kullanılmıştır. Daha sonra devlet tarafından restore edilerek turistik otele dönüştürülmüştür (Archnet).

Mimari

Han, açık avlulu bir bölüm ile kapalı bir ahır bölümünden oluşur (TDV İslâm Ansiklopedisi). Açık avlulu bölüm iki katlıdır. Alt kattaki revakların arkasında dükkânlar, üst kattaki revakların arkasında ocaklı ve pencereli odalar bulunur. Üst kattaki odaların dışa açılan pencereleri vardır (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Giriş batı cephesindedir. Hafif dışa taşan taçkapının iki yanında sokağa açılan dükkânlar yer alır (Archnet; TDV İslâm Ansiklopedisi). Giriş koridorunun avluya bakan cephesi geometrik kûfî yazıyla bezenmiştir. Avlunun doğu kenarında büyük bir eyvan bulunur (Archnet).

Tek katlı ahır bölümü hanın güneyine bitişiktir. Bu bölüme revak arkasındaki bir dükkândan geçilir. Ahırdaki küçük pencereler loş bir iç mekân yaratır (TDV İslâm Ansiklopedisi; Archnet). TDV İslâm Ansiklopedisi bu düzenin Selçuklu hanlarından farklı olduğunu vurgular.

Yapıda siyah ve beyaz kesme taş, moloz taş ve tuğla kullanılmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Ana malzeme bazalttır. Kemerler, kapı söveleri ve lentolar kireçtaşıyla vurgulanmış, taçkapıda bazalt ve kireçtaşı sıraları dönüşümlü olarak dizilmiştir (Archnet).

Neler görülür?

Ziyaretçiler iki katlı revaklarla çevrili avluyu, siyah-beyaz taş sıralı taçkapıyı ve giriş koridorundaki kûfî yazı bezemesini görebilir. Han, Diyarbakır'daki Hasanpaşa Hanı ve diğer Osmanlı hanlarıyla birlikte kentin ticaret ve konaklama geçmişini anlamak için bir durak olabilir.

Ziyaret

Yapı otel olarak işletildiğinden iç mekâna erişim işletmenin kurallarına bağlıdır. Giriş ücreti ve ziyaret saatleri hakkında resmi bir kaynakta bilgi bulunamadı. Otel misafiri olmayan ziyaretçilerin avluya girmeden önce resepsiyona danışması uygun olur. Han, Mardinkapı çevresindeki surlarla ve Sur içindeki camiler, kiliseler ve diğer hanlarla aynı yürüyüş rotasında gezilebilir. Taçkapı ve dış cephe sokaktan da rahatlıkla görülebilir; siyah-beyaz taş dizileri en iyi gün ışığında seçilir.