Zeki Başar

Zeki Başar kimdir?

Prof. Dr. Zeki Başar, 1913'te Horasan'a bağlı Azap köyünde doğmuş hekim, tıp tarihçisi ve Erzurum araştırmacısıdır. Uzun yıllar Erzurum'da hekimlik ve başhekimlik yaptıktan sonra Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesinde tıp tarihi hocası, dekan ve rektör yardımcısı oldu. Erzurum'un halk hekimliği, mezar taşları, camileri ve yakın tarihi üzerine yazdığı 26 kitap, şehir tarihinin önemli kaynakları arasında sayılır.

Doğumu ve ailesi

1913'te Azap köyünde doğdu; nüfus kayıtlarındaki düzensizlik nedeniyle doğum günü bilinmez. Hacı Gıyas Bey ile Şahver Hanım'ın altıncı çocuğudur; dedeleri 1800'lerde Kafkasya'dan gelip Erzurum çevresine yerleşmiştir. 1940'ta öğretmen Zehra Mengenecioğlu ile evlendi; üç kızı ve bir oğlu oldu.

Eğitimi

İlkokula Sivas'ta başladı, Azap köyünde bitirdi. 1927-1933 arasında Erzurum Lisesinde okudu, 1933-1939 yıllarında İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun oldu.

Çalışmaları

1939-1941'de Erzurum'da alay hekimi olarak başladığı meslek hayatını Kırklareli Demirköy, Erzurum merkez ve Kayseri Pınarbaşı hükümet tabipliklerinde sürdürdü. İç hastalıkları uzmanlığından sonra 1950-1961 arasında Erzurum Verem Hastanesinde uzman ve başhekim, 1961-1965 arasında Erzurum Numune Hastanesinde iç hastalıkları uzmanı olarak çalıştı. 1965'te Erzurum Bakıma Muhtaç Çocuklar Yurdu'nun fahri müdürlüğünü üstlenerek kurumun açılmasını sağladı.

1966'da Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi ve Deontoloji Kürsüsü'ne geçti; 1970'te doçent, 1974'te profesör oldu. Diş Hekimliği Fakültesi dekanlığı (1976-1978), Tıp Fakültesi dekanlığı (1979), rektör yardımcılığı (1979-1983) ve Atatürk İlke ve İnkılapları Enstitüsü müdürlüğü (1980-1982) yaptı. Fakültede bir tıp tarihi enstitüsü kurdu. Erzurum Verem Savaş Derneği (1950) ve Erzurum Tarihini Araştırma ve Tanıtma Derneği'nin (1955) kurucu üyelerindendir.

Eserleri (seçme)

• *Erzurum Verem Hastanesi'nin Kuruluşu ve Beş Yıllık Çalışmaları* (1957)
• *Kurtuluş Yazılarımla Erzurum* (1967)
• *Erzurum'da Tıbbi ve Mistik Folklor Araştırmaları* (1972)
• *İçtimai Adetlerimiz, İnançlarımız ve Erzurum İlindeki Ziyaret Yerlerimiz* (1972)
• *Erzurum'da Eski Mezarlıklar ve Resimli Mezar Taşları* (1973)
• *Erzurum İlinde Şifalı Sular* (1973)
• *Tarih Boyunca Çeşitli Hizmetleriyle Camilerimiz* (1977)
• *Halk Hekimliğinde ve Tıp Tarihinde Yılan* (1978)
• *Devrim Tarihi Bakımından Erzurum Kongresi Öncesi-Sonrasıyla* (1979)
• *Erzurum Tarih Derneği 40 Yaşında* (1997)
• *Cumhuriyet Dönemi Erzurumlu 54 Müellif ve Eserleri* (1998)

Bunların yanında yüzü aşkın makalesi bulunur.

Erzurum için önemi

Başar, hem hekim hem araştırmacı olarak Erzurum'a hizmet etti: verem hastanesinin ve çocuk yurdunun kuruluş sürecinde görev aldı, Erzurum'un mezar taşlarını, şifalı sularını, ziyaret yerlerini ve halk hekimliğini kayda geçirdi. Erzurum Kongresi üzerine kitap yazdı, Erzurumlu yazarların bibliyografyasını hazırladı.

Son yılları ve ölümü

6 Haziran 2005'te İstanbul'da öldü. Mezarının yeri incelenen kaynaklarda belirtilmiyor.

Erzurum tarihi üzerine çalışan öteki isimler için Abdürrahim Şerif Beygu ve Mümtaz Turhan sayfalarına bakabilirsin.