93 Harbi kahramanı · 1853-54 – 1955
Nene Hatun
Erzurum / Palandöken / Çeperli
Nene Hatun (1853/57–1955), 93 Harbi'nde Rusların aldığı Aziziye Tabyası'nın geri alınmasına Erzurum halkıyla katılan Pasinlerli kadın.
Hayatı
Nene Hatun kimdir?
Nene Hatun, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, halk arasında "93 Harbi" diye anılan savaşta, Rus birliklerinin ele geçirdiği Erzurum'daki Aziziye Tabyası'nın geri alınmasına katılan Erzurumlu kadındır. Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü onu "Doğu Cephesi'nde Türk kadınının simgesi" olarak tanıtır.
Doğumu ve ailesi
Pasinler ilçesine bağlı Çeperli köyünde doğdu. Doğum yılı kaynaklarda farklıdır: bazıları 1853-54'ü (1 Temmuz 1854), birçoğu 1857'yi verir. Babasının adı Hüseyin, annesinin adı Zeliha'dır. Bazı kaynaklar asıl adının bilinmediğini, "Nene Hatun" adının halkın saygısından doğduğunu belirtir. Soyadı Kanunu'ndan sonra Kırkgöz soyadını aldı.
Aziziye müdafaası
1877'de Aziziye Tabyası'nın Rusların eline geçtiği haberi üzerine eli silah tutan Erzurumlularla birlikte tabyaya koşan Nene Hatun, Rus askerlerine karşı çarpıştı. Ağabeyi Hasan'ın bu savaşta hayatını kaybettiği kaynaklarda aktarılır.
Anlatılana göre bebeğini evde bırakırken "Bu bebeği bana Allah verdi, ona Allah bakar" demiştir. Bu söz çok yaygın olmakla birlikte çağdaş belgelerle doğrulanmış değildir; halk anlatısı olarak aktarılmalıdır.
Son yılları ve tanınması
Adının ülke çapında yeniden tanınmasında 1952'de NATO Başkomutanı General Matthew Ridgway'in Erzurum'da onu ziyaret etmesi etkili oldu; bu ziyaret ve Ridgway'in sözleri TBMM Genel Kurulu'nda da dile getirildi. Aynı yıl kendisine "3. Ordunun Nenesi" unvanı verildi. Kaynaklar, Birinci Dünya Savaşı'nda oğullarından bazılarını şehit verdiğini de kaydeder; sayısı kaynaklara göre ikiyle üç arasında değişir.
Ölümü ve mezarı
22 Mayıs 1955'te zatürre nedeniyle Erzurum'da vefat etti ve Aziziye Şehitliği'ne defnedildi. Mezarı, 6 Haziran 2009'da ilan edilen Nene Hatun Tarihi Millî Parkı içinde, Aziziye Tabyaları ile aynı alandadır.
Mezarı ziyaret etmek istersen
Nene Hatun'un mezarı ve Aziziye 1 Tabyası restorasyon nedeniyle 6 Ağustos 2026'dan 20 Ekim 2028'e kadar ziyarete kapalı; aynı alandaki Aziziye 2, Aziziye 3 ve Mecidiye tabyaları açık. Ayrıntılar için Erzurum tabyaları rehberi.
Nene Hatun Hakkında Sık Sorulanlar
Nene Hatun nerede doğdu?
Erzurum'un Pasinler ilçesine bağlı Çeperli köyünde doğdu. Doğum yılı kaynaklarda 1853-54 ya da 1857 olarak geçer.
Soyadı nedir?
Soyadı Kanunu'ndan sonra Kırkgöz soyadını aldı.
Ne zaman öldü?
22 Mayıs 1955'te zatürre nedeniyle Erzurum'da öldü.
Mezarı nerede, ziyaret edilebiliyor mu?
Erzurum'da Aziziye Şehitliği'nde, Nene Hatun Tarihi Millî Parkı içinde. Restorasyon nedeniyle 20 Ekim 2028'e kadar ziyarete kapalı.
General Ridgway onu ne zaman ziyaret etti?
1952'de, NATO Başkomutanı olarak Erzurum'a yaptığı ziyarette.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.