Nâbî

Nâbî kimdir?

Nâbî (asıl adı Yûsuf), 17. yüzyılın ikinci yarısında yaşamış Urfalı Osmanlı divan şairidir. Şiirde süsten çok düşünceyi, öğüdü ve hayat tecrübesini öne çıkaran hikemî tarzın divan edebiyatındaki en önemli temsilcisi kabul edilir. Kendinden sonra gelen pek çok şairi etkileyen bir çığır açmıştır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ndeki maddeye göre 1052 (1642) yılında Ruha'da, yani bugünkü Şanlıurfa'da doğdu. Babasının adı Seyyid Mustafa, dedesininki Seyyid Mahmud'dur. Ailesinin soyunu Şeyh Ahmed-i Nakşibendî'ye bağladığı kaydedilir. Kardeşleri olduğu bilinmektedir.

Eğitimi

Çocukluğunu ve gençliğinin ilk yıllarını Urfa'da geçirdi. Burada iyi bir eğitim gördüğü, Arapça ve Farsçayı öğrendiği belirtilir. Urfa'da bir süre arzuhalcilikle geçimini sağladığı aktarılır.

Çalışmaları / Kariyeri

1076 (1666) yılında İstanbul'a gitti ve Musâhib (Damad) Mustafa Paşa'nın yanına girdi; paşanın 1098 (1687) yılındaki ölümüne kadar onun hizmetinde divan kâtipliği ve çeşitli kalemî görevlerde bulundu. Bu yıllarda saray çevresinin törenlerine ve seferlerine tanıklık etti. Paşanın ölümünden sonra Halep'e yerleşti; burada evlendi ve devletten aldığı gelirle rahat bir hayat sürdü. 1121 (1710) yılında yeniden İstanbul'a döndü ve ömrünün son yıllarında "şeyhü'ş-şuarâ" olarak anıldı.

Eserleri

• Divan (Türkçe şiirleri) ve Farsça şiirlerinden oluşan Divançe
• Hayriyye: oğlu Ebülhayr Mehmed Çelebi'ye öğüt amacıyla yazdığı, en tanınmış mesnevisi
• Hayrâbâd: mesnevi
• Sûrnâme (1675): şehzadelerin sünnet düğününü anlatır
• Tuhfetü'l-Haremeyn: hac yolculuğunu anlatan seyahatname türü eser
• Münşeât: mektupları
• Fetihnâme-i Kamaniçe ve Veysî'nin siyer eserine yazdığı zeyller

Şanlıurfa için önemi

Nâbî, Urfa'nın yetiştirdiği en tanınmış divan şairidir. Şanlıurfa'nın kültürel kimliğinde edebiyat geleneğinin simgesi olarak anılır; şehrin Osmanlı dönemi eğitim ve kültür ortamının Arapça ve Farsça bilen bir şair yetiştirebildiğini de gösterir.

Son yılları

6 Rebîülevvel 1124 (13 Nisan 1712) tarihinde İstanbul'da vefat etti. Üsküdar'daki Karacaahmet Mezarlığı'na, Miskinler Tekkesi civarına defnedildi.