Bardaisan (Bar Daysan)

Bardaisan (Bar Daysan) kimdir?

Bardaisan, II. yüzyılın ortasında Edessa'da, yani bugünkü Şanlıurfa'da doğmuş Süryani düşünür, şair ve astronomi meraklısı bir filozoftur. Adı Süryanicede "Daysan'ın oğlu" anlamına gelir ve şehrin içinden akan Daysan (Yunanca Skirtos) ırmağına işaret eder. Süryani edebiyatının bilinen ilk büyük adlarından biri olması ve kurduğu düşünce okulunun Mani'ye kadar uzanan etkisi nedeniyle Geç Antik Çağ din tarihinde önemli bir yer tutar.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi, İbn Deysan adıyla anılan Bardaisan'ın Edessa'da, Deysan ırmağının kıyısında doğduğunu ve 222'de altmış sekiz yaşında öldüğünü kaydeder; bu da 154 doğum yılıyla uyumludur. Aynı kaynağa göre ebeveynlerinin adları Nuhama ve Nahşiram'dır. e-GEDSH de hayat tarihlerini 154-222 olarak verir.

Abgar sarayında

Bardaisan, Osrhoene Kralı VIII. Abgar'ın (177-212) Edessa'daki sarayında bulundu. e-GEDSH'e göre tarihçi Julius Africanus onunla 195 yılında karşılaşmış ve okçuluktaki ustalığını not etmiştir. TDV İA da saraydaki okçuluk müsabakalarında gösterdiği başarıya değinir.

Düşüncesi ve eserleri

Öğretisi, sonraki dönemde ona karşı yazan kaynaklardan, özellikle Efrem'in eserlerinden yeniden kurulmak zorundadır. Yunan felsefesi, İran kozmolojisi ve gnostik fikirlerin bir araya geldiği bu sistemde ışık ve karanlık ilkeleri ile ezelî unsurlar öğretisi öne çıkar. Bugüne ulaşan en önemli metin, kader ve irade özgürlüğünü tartışan diyalog biçimindeki "Ülkelerin Kanunları Kitabı"dır; e-GEDSH'e göre metin büyük olasılıkla öğrencisi Philip tarafından kaleme alınmış ve Bardaisan diyaloğun ana kişisi olarak yer almıştır. Süryanice ilahiler yazdığı da bilinir.

Etkisi

Takipçileri İslâmî kaynaklarda Deysâniyye adıyla anılmıştır. e-GEDSH, sisteminin Mani'ye kısmen örnek olmuş olabileceğini belirtir. III. ve IV. yüzyıllarda Edessa'da Bardaisan, Markion ve Mani takipçileri gibi farklı Hristiyan gruplarının bir arada bulunduğu bilinmektedir.

Şanlıurfa için önemi

Bardaisan, Urfa'nın Süryani kültür başkenti olarak tanınmasının en erken temsilcilerindendir. Adının şehrin ırmağından gelmesi, onu doğrudan Urfa'nın coğrafyasına bağlar.