Mütercim Âsım Efendi

Mütercim Âsım Efendi kimdir?

Seyyid Ahmed Âsım, Osmanlı kültür tarihinde "Mütercim Âsım" diye anılan, Antep doğumlu sözlükçü, tarihçi ve kadıdır. Farsçanın ve Arapçanın en önemli iki sözlüğünü Türkçeye kazandırması nedeniyle bu lakapla tanınmıştır. Osmanlı Türkçesinin sözlük birikiminde onun çevirileri temel başvuru eserleri arasında yer alır.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1169'da (1755) Antep'te doğdu. Babası Antep Şer'iyye Mahkemesi'nin başkâtibi Mehmed Cenânî Efendi'dir. Semerkantlı Şeyh Osman'ın soyundan geldiği bildirilen şair Husûlî Efendi'nin torunudur. Ailesinde sözlükçülük ve hattatlıkla tanınmış başka kişiler de bulunur.

Eğitimi

Antep'te iyi bir öğrenim görerek Arapça, hat ve dinî ilimleri öğrendi. Şiir ve edebiyatı babasından ve Kilisli Rûhî Mustafa Efendi'den aldı.

Kariyeri

Meslek hayatına Antep mahkemesinin kaleminde başladı. 1788-89'da Battalzâde Mehmed Nûri Paşa'nın divan kâtibi oldu ve kısa süre sonra, 1789-90'da İstanbul'a yerleşti. 1807'de vakanüvisliğe getirildi; 1814'te Selânik kadılığına gönderildi.

Eserleri

• Burhân-ı Kātı' Tercümesi: Farsça sözlüğün Türkçe çevirisi (1791-1797)
• Kāmus Tercümesi: Fîrûzâbâdî'nin Arapça sözlüğünün çevirisi; beş yılda tamamlanıp 1814'te II. Mahmud'a sunuldu
• Tuhfe-i Âsım: manzum sözlük
• Târih: vakanüvisliği döneminde yazdığı resmî tarih

Gaziantep için önemi

TDV'nin Gaziantep maddesi, 19. yüzyılda şehrin yetiştirdiği isimler arasında Mütercim Âsım'ı ilk sırada anar. Mahkeme kâtipliğiyle Antep'te başlayan hayatı, şehrin Osmanlı döneminde yazı ve ilim ortamının güçlü olduğunu gösteren örneklerdendir. Antepli devlet adamı Kadri Paşa ile akrabalığına arşiv kayıtlarında işaret edilir.

Son yılları

9 Safer 1235'te (27 Kasım 1819) İstanbul'da vebadan öldü ve Karacaahmet Mezarlığı'na defnedildi.