Ayıntâbî Mehmed Efendi

Ayıntâbî Mehmed Efendi kimdir?

Asıl adı Mehmed b. Hamza ed-Debbâğ olan Ayıntâbî Mehmed Efendi, 17. yüzyılda yaşamış, Ayıntab doğumlu Osmanlı âlimi ve müfessiridir. Hayatının büyük bölümünü geçirdiği şehirden dolayı Sivâsî, tefsirinden dolayı Tefsîrî Mehmed Efendi diye de anılır. Kaleme aldığı Tibyân, Kur'an'ın matbaada basılan ilk Türkçe tefsiridir ve Cumhuriyet dönemine kadar en çok basılıp okunan Türkçe tefsir olmuştur.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Tibyân Tefsiri maddesine göre Ayıntab'da doğdu ve temel ilimleri memleketinde öğrendi. Doğum yılı kaynakta yer almaz.

Eğitimi

Âmid (Diyarbakır), Trablusşam, Dımaşk ve Kahire gibi ilim merkezlerinde bulundu. Yirmi yaşında Sivas'a yerleşti ve kırk yıla yayılan öğrenim hayatını orada tamamladı.

Kariyeri

Sivas'ta müftülük yaptı. Şifâiye Medresesi'nde ders verdi; 1100'de (1689) Şeyhülislâm Debbağzâde Mehmed Efendi Medresesi'ne tayin edildi.

Eserleri

• Tibyân: Hıdır b. Abdurrahman el-Ezdî'nin et-Tibyân fî tefsîri'l-Kur'ân adlı eserini esas alarak iki yılda hazırladığı, çeviri ile telifi birleştiren Türkçe tefsir. İlk kez Kahire'de 1257, 1266 ve 1279 (hicrî) yıllarında basıldı; ardından İstanbul'da birçok baskısı yapıldı, Latin harfleriyle de 1956, 1963 ve 1980-1981'de yayımlandı.
• Beyzâvî ve Nesefî üzerine şerh ve hâşiyeler ile fıkıh ve mantığa dair risâleler

Gaziantep için önemi

Ayıntâbî, nisbesini doğduğu şehirden alan ve Türkçe dinî literatürün en yaygın eserlerinden birini yazan isimdir. Tibyân'ın matbaa çağındaki yaygınlığı, Ayıntab adını Osmanlı coğrafyasında geniş bir okur kitlesine tanıtmıştır.

Son yılları

22 Rebîülevvel 1111'de (17 Eylül 1699) Sivas'ta vefat etti. Kabri Kabakyazısı Mezarlığı'nda iken I. Dünya Savaşı sırasında Ağa Camii hazîresine taşındı.