Bedreddin el-Aynî

Bedreddin el-Aynî kimdir?

Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed el-Aynî, 14. ve 15. yüzyıllarda yaşamış, Ayıntab (bugünkü Gaziantep) doğumlu Hanefî fakih, hadis şârihi ve tarihçidir. "Aynî" nisbesini doğduğu şehirden alır. Memlük Kahiresi'nde en yüksek kadılık ve denetim görevlerine yükselmiş, Sahîh-i Buhârî'ye yazdığı geniş şerhle İslam dünyasında yüzyıllar boyunca okunan bir isim olmuştur.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Ramazan 762'de (21 Temmuz 1361) Ayıntab'da dünyaya geldi. Ansiklopedi gün olarak 17 ve 26 Ramazan şeklinde iki rivayet aktarır. Babası Ayıntab kadısıydı; Aynî fıkhı ilk olarak ondan öğrendi ve gençliğinde bir süre babasının yerine kadılık yaptı.

Eğitimi

Memleketindeki öğreniminin ardından Halep'te Cemâleddin el-Malatî'den, Kudüs'te Alâeddin es-Sîrâmî'den ders aldı. Kahire'ye geçince Sirâceddin el-Bulkīnî, Zeynüddin el-Irâkī ve Nûreddin el-Heysemî gibi dönemin tanınmış hadis ve fıkıh âlimlerinden faydalandı.

Kariyeri

Kahire'de 1398-99'da muhtesipliğe, 1400-1401'de vakıfları denetleyen nâzırü'l-ahbâslığa getirildi. 1412'de Sultan el-Melikü'l-Müeyyed Şeyh'in yaptırdığı Müeyyediyye Medresesi'nde hadis okuttu. Sultan Tatar, Barsbay ve Çakmak dönemlerinde de sarayla yakın ilişkisini sürdürdü. 1425-26'da Kahire'nin Hanefî başkadısı oldu; 1429'da yeniden muhtesip tayin edildi ve 1431'den itibaren başkadılık ile muhtesipliği bir arada yürüttü. 1449'da bütün görevlerinden alındı.

Eserleri

• Umdetü'l-kārî: Sahîh-i Buhârî'nin en kapsamlı şerhlerinden biri
• İkdü'l-cümân: yirmi cilde ulaşan genel İslam tarihi
• el-Binâye: Hanefî fıkhının temel kitaplarından el-Hidâye'nin şerhi
• Remzü'l-hakāik: Kenzü'd-dekāik şerhi

Gaziantep için önemi

Aynî, adını şehrin tarihî adı Ayıntab'dan alan ve bu adı İslam dünyasının dört bir yanına taşıyan âlimdir. TDV'nin Gaziantep maddesi de onu Antepli olduğu için bu lakabla anılan ünlü âlim olarak zikreder. Gaziantep'in ilim tarihinde ilk akla gelen isimlerdendir.

Son yılları

Görevlerinden alındıktan iki yıl kadar sonra, 4 Zilhicce 855'te (28 Aralık 1451) Kahire'de vefat etti ve kendi kurduğu Medresetü'l-Ayniyye'ye defnedildi.