Mustafa Sabri Efendi

Mustafa Sabri Efendi kimdir?

Mustafa Sabri Efendi, Osmanlı Devleti'nin son şeyhülislamlarından biridir. 1869'da Tokat'ta doğmuş, II. Meşrutiyet döneminde Tokat mebusu olarak Meclis-i Mebusan'a girmiş, Mütareke yıllarında şeyhülislamlık makamına gelmiştir. Kelam ve felsefe alanındaki eserleriyle İslam dünyasında da tanınan bir âlimdir.

Doğumu ve eğitimi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 22 Haziran 1869'da (12 Rebîülevvel 1286) Tokat'ta doğdu. İlk dinî eğitimini Tokat'ta Zûniyezâde Ahmed Efendi'den aldı, ardından Kayseri'de Divrikli Mehmed Emin Efendi'den okudu. İstanbul'da Gümülcineli Ahmed Âsım Efendi'nin derslerine devam ederek icazet aldı.

Kariyeri

1890'da Fatih Camii'nde dersiâm oldu, 1896'da Beşiktaş'ta imamlık görevine getirildi. II. Meşrutiyet'in ilanından sonra Tokat mebusu seçildi. 1919'da Damad Ferid Paşa hükümetinde şeyhülislam oldu; sadrazamın Paris Barış Konferansı'nda bulunduğu sırada kısa süre sadarete vekâlet etti. 1920'de ikinci kez şeyhülislamlık yaptı.

Siyasi tutumu

Ahâli Fırkası (1910) ve Hürriyet ve İtilâf Fırkası'nın kurucuları arasında yer aldı. İttihat ve Terakki'ye ve ardından Millî Mücadele hareketine karşı tavır aldı. 1913'te ve 1922'de olmak üzere iki kez yurt dışına çıktı; Romanya, Yunanistan ve Hicaz'da bulunduktan sonra Mısır'a yerleşti.

Eserleri

Arapça yazdığı dört ciltlik *Mevkıfü'l-akl ve'l-ilm ve'l-âlim* en kapsamlı eseridir ve modernist yorumlara karşı geleneksel kelamı savunur. *en-Nekîr alâ münkiri'n-niʿme* ve *el-Kavlü'l-fasl* diğer önemli eserleri arasındadır. Kur'an'ın tercümesi meselesine dair yazıları da vardır.

Son yılları

Hayatının son otuz yılını Mısır'da geçirdi ve 12 Mart 1954'te Kahire'de vefat etti.

Farklı değerlendirmeler

Millî Mücadele'ye ve Cumhuriyet'in laikleşme politikalarına karşı tutumu nedeniyle Türkiye'de uzun süre tartışmalı bir figür olarak görüldü. Öte yandan Mısır ve Arap dünyasında, kelam ve felsefe alanındaki eserleriyle önemli bir âlim olarak değerlendirilmektedir.

Tokat için önemi

Mustafa Sabri Efendi, Tokat'tan çıkıp Osmanlı'nın en yüksek dinî makamına ulaşan isimlerden biridir ve Meclis-i Mebusan'da Tokat'ı temsil etmiştir.