İbnü'l-İbrî (Bar Hebraeus)

İbnü'l-İbrî kimdir?

İbnü'l-İbrî, Batı'da Bar Hebraeus, Süryanice'de Bar ʿEbroyo adıyla tanınan Süryani Ortodoks din adamı, tarihçi, filozof ve hekimdir. 622 (1225) yılında Malatya'da doğdu; ortaçağ Malatya'sı bugünkü Battalgazi ilçesindeki Eski Malatya'dır. Kilisede mafriyanlık makamına yükseldi; tarih, felsefe, ilahiyat, dil ve tıp alanlarında kırktan fazla eser yazarak ortaçağın en verimli Süryani yazarlarından biri oldu.

Doğumu ve ailesi

Babası Ehrûn (Ahrun) itibarlı bir hekimdi. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre babası Malatya yakınlarındaki İbrâ köyündendi; "İbnü'l-İbrî" lakabı ya bu köye ya da ailenin yahudi kökenine işaret eder. Babası oğlunun İbranice, Süryanice, Grekçe ve Arapça öğrenmesine özen gösterdi. Moğolların bölgeye gelişinden sonra baba Ehrûn bir Moğol komutanının hekimi olarak görevlendirildi; aile Malatya'dan Antakya'ya, oradan Trablus'a geçti.

Eğitimi ve kilise görevleri

Antakya ve Trablus'ta öğrenim gördü. 1246'da Gubos, kısa süre sonra Lakabin piskoposu oldu; 1253 dolaylarında Halep metropolitliğine getirildi. 1264 ya da 1265'te Doğu mafriyanı seçildi; bu makam Süryani Ortodoks Kilisesi'nde patrikten sonra gelen en yüksek görevdir.

Eserleri

• *Kronografi* (Süryanice; yaratılıştan 1286'ya uzanan genel tarih)
• *Taʾrîḫu muḫtaṣari'd-düvel* (Arapça kısaltılmış tarih)
• Astronomi ve kozmografiye dair *Zihnin Yükselişi* adlı eser
• Manevi hayata dair *Güvercin Kitabı*
• Felsefe, ilahiyat, dil bilgisi, tefsir ve tıp üzerine çok sayıda eser

Malatya için önemi

Malatya'nın ortaçağdaki çok dilli ve çok kültürlü ilim ortamının en tanınmış temsilcilerinden biridir. Eserleri Selçuklu ve Moğol dönemi Anadolu tarihi için de başvurulan kaynaklar arasındadır.

Son yılları ve ölümü

29/30 Temmuz 1286'da Merâga'da öldü. Naaşı Musul yakınlarındaki Mar Mattai Manastırı'na nakledildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Mafriyanlığa seçilme yılı TDV İslâm Ansiklopedisi'nde 1265, Gorgias Süryani Mirası Ansiklopedisi'nde 1264 olarak geçer.