Bayburt Kalesi
Başlangıç
Cami ve Medrese
Bayburt Ulu Camii
Bayburt / Merkez
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Bayburt merkezde, Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Mesud dönemine tarihlenen Ulu Camii. Özgün tuğla minaresindeki çiniler kentin tek Selçuklu çinisi.
Hakkında
Bayburt Ulu Camii, şehir merkezinde, çarşının içinde duran ve Anadolu Selçuklu dönemine tarihlenen bir cami; valilik kaynaklarına göre tarihî Bedesten de hemen yakınında. Gitmeden bilmen gereken tek şey: bugün gördüğün cami gövdesi 1960’ların sonunda yıkılıp eski planına uygun olarak yeniden yapıldı; asıl bakman gereken şey özgün kalan tuğla minaresi ve üzerindeki çiniler.
Neden gitmeli
Bayburt’ta Selçuklu dönemine ait tek çinili yapı bu cami. 2012 tarihli akademik bir çalışma bunu açıkça belirtiyor ve minaredeki çini mozaiklerin malzeme, teknik, motif ve kompozisyon bakımından Erzurum Çifte Minareli Medrese’nin minarelerindeki çinilerle benzeştiğini ortaya koyuyor. Erzurum’daki o bilinen minareleri gördüysen, burada aynı süsleme dilinin daha küçük ve daha az bilinen bir örneğine bakıyorsun.
Minare kare bir kaide üzerinde, sekiz yüzlü bir pabuçla silindirik gövdeye geçiyor. Pabucun her yüzünde sivri kemerli sağır nişler var; nişlerin içinde tuğla ile firuze renkli çiniler bir arada kullanılmış. Bunların çoğu dökülmüş, sağlam kalanlarda geometrik süslemeler seçiliyor. Şerefenin altındaki çinili kuşak daha iyi korunmuş: ortadaki geniş kuşakta firuze zemin üzerine yazısız, örgülü ve çiçekli kûfi bir düzenleme dolaşıyor.
Valilik kaynaklarına göre cami Anadolu Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Mesud döneminde, 1282–1298 yılları arasında yaptırıldı ve yüzyıllar içinde pek çok onarım gördü; minare kaidesindeki 1850 tarihli kitabe büyük onarımlardan birini belgeliyor. Son yeniden yapımda minare, mihrap önü kubbesine geçişi sağlayan mukarnaslı tromplardan bir kısmı ve ibadet alanına açılan iki kapı özgün yapıdan korundu.
Kritik bilgi: Ne kadarı özgün, kitabeler ne diyor?
Caminin yıkılıp yeniden yapıldığı yıl kaynaklarda farklı: valilik 1967, bir yerel rehber 1969, akademik çalışma 1970 yazıyor. Hepsi yapının eski planına sadık kalınarak yeniden inşa edildiği konusunda birleşiyor.
Kitabeler konusunda da çelişki var. Valilik son cemaat yerinde beş kitabe bulunduğunu yazıyor: mihrabın iki yanında kadınların çalışma düzeniyle ilgili iki Osmanlıca ferman, mihrabın üstünde 619 (1222) tarihli Arapça bir kümbet kitabesi, dış duvarda bir medrese kitabesi ve okunamayan bir kitabe. Akademik çalışma ise yapı üzerinde yedi kitabe bulunduğunu ve caminin asıl yapım kitabesinin günümüze ulaşmadığını belirtiyor. Bir yerel rehber türbe kitabesini İlhanlı dönemine bağlıyor; oysa 1222 tarihi Selçuklu dönemine düşüyor. Dış duvardaki medrese kitabesinin tarihi de kaynaklarda “1293/1820” olarak veriliyor; Hicri 1293 Miladi 1876’ya karşılık geldiği için bu tarih doğrulanmadı.
Kısacası caminin kendi yapım kitabesi yok; Selçuklu tarihlemesi mimari özelliklere ve minaredeki çinilere dayanıyor. Aynı yerel rehberin değerlendirmesine göre duvarlardaki kitabeler caminin kendi tarihini aydınlatmıyor.
Nasıl gidilir
Cami şehir merkezinde, çarşının içinde. Merkezdeysen yürüyerek ulaşırsın. Çevresi betonarme binalarla sarılı olduğu için minareyi uzaktan seçmek zor olabilir; yaklaşınca çevre sokaklardan bak. Otopark durumu doğrulanmadı.
Ne zaman gidilmeli
Yılın her mevsimi. Minaredeki çinileri görmek için gün ışığının iyi olduğu bir saat seç ve namaz vakitlerinin dışında git. Cuma öğle namazı sırasında çevresi kalabalık olur.
Ne kadar zaman ayırmalı
20–30 dakika. Aynı yürüyüşe Bayburt Kalesi’ni ve şehrin batısındaki Şehit Osman Türbeleri’ni ekleyebilirsin.
Pratik sorular
- Kıyafet: Omuzları ve dizleri kapatan kıyafet, camiye girerken kadınlar için başörtüsü beklenir; ayakkabılar kapıda çıkarılır.
- Fotoğraf: Minare dışarıdan rahatça fotoğraflanır; şerefe altındaki çinili kuşak için zoom ya da dürbün işe yarar. İçeride ibadet edenlerin fotoğrafını çekme.
- Çocuklarla uygun mu? Evet; kısa bir durak.
- Erişilebilirlik: Doğrulanmadı.
- Giriş ücreti: İbadete açık camilere girişte ücret alınmaz.
- Rakım 1563 m
- Öne çıkan Selçuklu dönemi özgün tuğla minare; sekizgen pabucunda ve şerefe altında Bayburt’un tek Selçuklu çini mozaikleri
- Kategori Cami ve Medrese
Galeri
1 fotoğrafHarita
Bayburt Ulu Camii
Bu yer bir rotada
Bayburt merkez: yarım günde kale, çarşı ve türbeler: 6 durak, Bayburt Ulu Camii 3. durak.
Rotanın tamamı, açıklamaları ve konumunuza göre sıralama rota sayfasında.
Rotayı aç-
1 sa 30 dk
-
30 dk
Bey Böyrek Türbesi
Önceki duraktan ~3,9 km
-
30 dk
Bayburt Ulu Camii Buradasınız
Önceki duraktan ~3,4 km
-
15 dk
Taş Han (Bedesten)
Önceki duraktan ~0,1 km
-
45 dkÇarşı (Meydan) Hamamı
Önceki duraktan ~0,2 km
-
45 dk
Şehit Osman Türbeleri
Önceki duraktan ~3,3 km
Kaynaklar
- Bayburt Valiliği Bayburt Camileri Resmî Yayın
- “Bayburt Ulu Camii Minaresinin Çini Özellikleri” Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, Sayı 20 (2012) Akademik Çalışma
- Yeni Şafak 29.06.2016 – Kendisi değişmiş minaresi kalmış: Bayburt Ulu Camii
- Bayburt Rehberi Ulu Camii (1969 yeniden yapım
- kitabe değerlendirmesi
- yerel kaynak)
- Kültür Envanteri KE No 10388 (yapı koordinatı)
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Bayburt Ulu Camii'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Bayburt Ulu Camii hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Bayburt Ulu Camii Hakkında Sık Sorulanlar
Bayburt Ulu Camii ne zaman yapıldı?
Valilik kaynaklarına göre Selçuklu sultanı II. Gıyaseddin Mesud döneminde, 1282–1298 arasında. Caminin kendi yapım kitabesi günümüze ulaşmadı.
Cami özgün mü?
Büyük ölçüde hayır. 1960’ların sonunda eski planına uygun olarak yeniden yapıldı; minare, iki kapı ve bazı mukarnaslı tromplar özgün.
Minaredeki çiniler neden önemli?
Bayburt’taki tek Selçuklu dönemi çinili yapı. Akademik çalışmaya göre çini mozaikler Erzurum Çifte Minareli Medrese’nin minarelerindekilerle benzer.
Camide kaç kitabe var?
Kaynaklar farklı sayı veriyor: valilik beş, akademik çalışma yedi. Asıl yapım kitabesi yok.
Kadınların çalışma düzeniyle ilgili fermanlar ne?
Valiliğe göre mihrabın iki yanındaki iki Osmanlıca kitabe, kadınların çalışma düzeniyle ilgili ferman metinleri. Metinlerin ayrıntılı içeriği doğrulanmadı.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.