Han el-Ba'rur Kervansarayı

Hakkında

Han el-Ba'rur Kervansarayı, Harran ilçesine 27 km uzaklıktaki Göktaş Mahallesi'nde, Tektek Dağları eteğinde yer alır. Yapı tarihi Harran-Bağdat yolu üzerindedir (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi; TRT Haber/AA, 2019). Anadolu sınırları içinde kalan bilinen tek Eyyubi kervansarayı olarak tanımlanır (TRT Haber/AA, 2019). "Ba'rur" adının Arapçada keçi gübresiyle ilgili bir sözcükten geldiği belirtilir (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi).

Tarihçe

Giriş kitabesine göre kervansaray, İsa oğlu el-Hac Hüsameddin Ali Bey tarafından yaptırılmıştır. Kaynaklarda inşa tarihi 1128-1129 olarak verilir ve yapı Eyyubi dönemine atfedilir (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi; TRT Haber/AA, 2019). Eyyubi hanedanı 12. yüzyılın ikinci yarısında kurulduğundan, bu iki bilgi arasındaki uyumsuzluk kaynaklarda açıklanmamaktadır.

Moğol istilasından sonra yapı bakımsız kalmış, uzun yıllar yöre halkı tarafından ahır olarak kullanılmıştır (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi). 2019 tarihli habere göre yapının birçok bölümü yıkılmış durumdaydı (TRT Haber/AA, 2019).

Mimari

Kervansaray, Anadolu Selçuklu kervansaraylarının özelliklerini taşır ve Suriye'deki Eyyubi ve Memlük kervansaraylarına benzer (TRT Haber/AA, 2019). Yaklaşık kare planlı avlusu 43,30 x 44,80 m ölçülerindedir (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi). Yapıda mescit, muhafız odası, ahırlar, hamam ve yazlık odalar bulunur. Ortadaki büyük avluya 10 kapı açılır ve dört köşede birer mekân yer alır (TRT Haber/AA, 2019). Kuzey ve batı tarafında iki kitabe bulunur (Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi).

Restorasyon

Restorasyon çalışmaları 2018'de Şanlıurfa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı yatırım programı kapsamında başlamıştır. 6,5 milyon liralık projede önce zeminde arkeolojik kazı yapılarak duvarlar ortaya çıkarılmış, yıkılan duvarların tamamlanması hedeflenmiştir (TRT Haber/AA, 2019). Yapının, Harran Ören Yeri, Bazda Mağaraları ve Şuayb Şehri güzergâhında turistler için mola ve ziyaret noktası olarak düzenlenmesi planlanmıştır (TRT Haber/AA, 2019). Restorasyonun tamamlanıp tamamlanmadığına ve 2023 depremlerinin yapıyı etkileyip etkilemediğine dair güncel resmî bir bilgiye ulaşılamamıştır.

Ziyaret

Kervansaray kırsal bir alandadır. Şuayb Şehri ve Soğmatar ile aynı güzergâh üzerinde bulunduğu için bu yerlerle birlikte bir günlük gezi planlanabilir (CNN Türk). Bu yerleri ve Bazda Mağaraları'nı birbirine bağlayan bir turizm güzergâhı projesi üzerinde çalışıldığı aktarılmıştır (CNN Türk). Restorasyon projesi kapsamında yöre halkının yerel ürünlerini satabileceği bir alan ile kafeterya ve lavabo gibi hizmetlerin düzenlenmesi öngörülmüştür; bunların hayata geçip geçmediği ziyaret öncesi teyit edilmelidir (TRT Haber/AA, 2019). Bölgede hizmet olanakları sınırlıdır.

Kervansarayın bulunduğu Tektek Dağları çevresi, ortaçağda Harran'ı güneye ve Bağdat'a bağlayan kervan yolunun geçtiği bir bölgedir. Yapının ölçüleri ve oda düzeni, yolculara ve hayvanlarına güvenli konaklama sağlamak amacıyla tasarlandığını gösterir.