Havza

İlçedeki Mustafa Bey Külliyesi 15. yüzyıla aittir. Yörgüç Paşa'nın oğlu Mustafa Bey tarafından yaptırılmıştır. İmaret-zaviye binasının kitabesi 1430 tarihlidir. Yapılar 1519'da ve 1883'te onarım gördü.

Mustafa Kemal, 25 Mayıs 1919'da Samsun'dan Havza'ya geçti. İlçede 18 gün kaldı. Kaldığı Mesudiye Oteli binası bugün Atatürk Evi Müzesi'dir. Havza Genelgesi bu dönemde buradan Anadolu'ya gönderildi. Atatürk ilçeyi daha sonra üç kez daha ziyaret etti.

Coğrafya

İklim, ılıman deniz ikliminden karasal iklime geçiş özelliği gösterir. Kışın kar yağışı ve buzlanma görülür. İlçeden Tersakan Çayı ve Hacı Osman Deresi geçer.

Havza, sıcak su kaynaklarıyla bilinir. İlçede 53 °C sıcaklıkta bir kaplıca kaynağı bulunur. Bakanlıkça ilan edilmiş iki termal turizm merkezi vardır. Kaplıcalara yılda ortalama 300 bin kişinin geldiği bildirilir.

Ekonominin temeli tarım ve hayvancılıktır. Tahıl, ayçiçeği, şeker pancarı, tütün ve silajlık mısır ekilir. İlçede termal tesisler, un fabrikaları, bir süt ürünleri fabrikası ve linyit işletmeleri bulunur. Havza Organize Sanayi Bölgesi 2007'de kuruldu.

Havza'da neler görülür?

• Atatürk Evi Müzesi: 1900'lerin başında Mesudiye Oteli olarak yapıldığı bildirilen binadır. Atatürk'ün 25 Mayıs–13 Haziran 1919 arasında kullandığı oda özgün eşyalarıyla korunur. Üst katta Amasya, Sivas, Erzurum ve Ankara odaları bulunur.
• Paşa Hamamı: 1891'de Sivas Valisi Mazlum Paşa'nın oğlu Memduh Efendi tarafından yaptırılmış tarihi otel ve kaplıcadır. Atatürk 1919'da burayı kullanmıştır.
• Mustafa Bey Külliyesi: Cami, imaret-zaviye ve hamamdan oluşur. Hamam, Anadolu Selçuklu hükümdarı II. Mesud'un yaptırdığı kaplıcaya bitişiktir ve yaklaşık 70 °C'lik suyla çalışır.
• Kaplıca hamamları: Kadınlar için Büyük (Aslanağzı) hamamı, erkekler için Küçük hamam ayrı bölümler olarak kayıtlıdır.
• Taş Mektep: İlçe merkezindeki tarihi yapılardandır. Restorasyon ihtiyacı bulunduğu bildirilir.

Köy ve mahalleler

İlçede 98 mahalle bulunur. İlçe merkezinde tek belediye vardır. Dereköy'deki Veliyyüddin bin Bereket Şah Camii (Ak Mescit) ve türbesi kırsaldaki tarihi yapılardandır.

Yöresel ürünler

• Termal turizm: Kaplıca otelleri ilçenin başlıca hizmet alanıdır.
• Un ve tahıl: İlçede 16 un fabrikası bulunur.
• Semaver: İlçede semaver imalathanesi faaliyet gösterir.

Yönetim

Havza, Samsun Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde bir ilçe belediyesidir. Posta kodu 55700, telefon alan kodu 0362'dir. Her yıl bir hafta süren "25 Mayıs Atatürk'ü Anma ve Termal Turizm" festivali düzenlenir. Festival kapsamında yayla şenlikleri, Karadeniz Kırkpınarı Yağlı Güreşleri ve konserler yapılır.