Bafra ve Kızılırmak Deltası çevresinde yerleşim izleri MÖ 5000 yıllarına kadar gider. İkiztepe'de Kalkolitik Dönem yerleşimleri bulunmuş, burada yaklaşık 2.300 yıl kesintisiz yerleşim olduğu anlaşılmıştır.
Bölge Roma ve ardından Bizans yönetiminde kaldı. Roma döneminde Gadilon ve Helega adları kaydedilir. 1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Selçuklu egemenliğine girdi. Moğol istilasının ardından kısa ömürlü bir Bafra Beyliği kuruldu. Bafra 1460'ta Osmanlı topraklarına katıldı ve daha sonra Canik Sancağı'na bağlandı. Osmanlı döneminde tütün üretimiyle öne çıktı.
Coğrafya
İlçe, Kızılırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla oluşan Bafra Ovası üzerindedir. Ova yaklaşık 40 x 20 km boyutlarıyla bölgenin en büyük düzlüğüdür. Kızılırmak 1.151 km uzunluğuyla Türkiye'nin en uzun ırmağıdır ve Bafra'nın kuzeyinde Karadeniz'e dökülür.
Güneyde Canik Dağları'nın uzantıları yükselir. En yüksek nokta 1.224 m ile Nebiyan Dağı'dır. İlçe topraklarının yaklaşık yüzde 38'i ormandır. Kayın, meşe, çam ve köknar yaygındır. Derbent ve Altınkaya baraj gölleri ilçe sınırları içindedir. Yıllık ortalama sıcaklık yaklaşık 14,2 °C, yıllık yağış yaklaşık 743 mm'dir.
Bafra'da neler görülür?
- Kızılırmak Deltası Kuş Cenneti: Delta yaklaşık 56 bin hektardır ve Bafra, Alaçam ve 19 Mayıs sınırlarına yayılır. Ramsar Sözleşmesi ile korunur. 2016'da UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne girmiştir. Deltada 350'yi aşkın kuş türü kaydedilmiştir.
- İkiztepe Höyüğü: Kazılar 1974'te başlamıştır. Buluntuların çoğu Erken Tunç Çağı'na aittir.
- Bafra Arkeoloji ve Etnografya Müzesi: 1858'de yapılmış üç katlı bir konutta, 2011'den beri hizmet verir. Yaklaşık 1.520 eser sergilenir. Arkeolojik eserlerin büyük bölümü İkiztepe kazılarından gelir.
- Tarihi çarşı ve yapılar: İlçe merkezinde camiler, türbeler, çeşmeler, bedesten çarşısı ve hamam bulunur. Belediye, Kolaylı Konakları ve Taçlı Çeşme için restorasyon projeleri hazırlamıştır.
- Kaya mezarları: Kızılırmak Vadisi'nde, Altınkaya Barajı yakınındadır.
- Doğa alanları: Galeriç (Subasar) Ormanları, Derbent ve Altınkaya baraj gölleri, Nebiyan Dağı mesire alanları ile Kapıkaya, Kızkayası ve Akalan şelaleleri.
Köy ve mahalleler
İlçede 139 mahalle bulunur. İkiztepe de bunlardan biridir. Nüfusun yaklaşık yüzde 40'ı kırsalda yaşar.
Yöresel ürünler
- Çeltik (pirinç), lahana, slaj mısır ve sebze: Ovanın başlıca ürünleridir. İlçede 14 pirinç fabrikası bulunur.
- Tütün: Tarihte kalitesiyle bilinirdi. Bugün üretimi çok azalmıştır.
- Alabalık: Derbent Baraj Gölü'nde yetiştirilir.
- Bafra pidesi (içli pide), nokul ve elle uzun süre dövülerek yapılan Bafra dondurması.
- Zembil örücülüğü: Kamıştan sepet ve hasır yapımı.
Yönetim
Bafra, Samsun Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde bir ilçe belediyesidir. Posta kodu 55400, telefon alan kodu 0362'dir. Her yıl ağustosun son pazarı Gökçeağaç'ta Karadede Panayırı, ilçenin güneyindeki Kapıkaya Tepesi'nde ise beş günlük Kapıkaya Festivali düzenlenir.