Nevşehir

Bugünkü şehrin yerinde Muşkara adlı bir köy vardı. Sadrazam Damat İbrahim Paşa bu köyde doğdu. Paşa, sadareti sırasında (1718–1730) köyü cami, medrese, han ve hamamla bir kasabaya dönüştürdü. Kasabaya 1725'te "yeni kurulan şehir" anlamında Nevşehir adı verildi. Nevşehir 20 Temmuz 1954'te il oldu (TDV İslam Ansiklopedisi).

• Nüfus: 320.150 (31.12.2025, TÜİK ADNKS). Bir önceki yıla göre 2.198 kişi arttı. İlçeler: Merkez 163.126, Ürgüp 39.979, Avanos 32.093, Gülşehir 21.173, Derinkuyu 21.107, Acıgöl 19.430, Kozaklı 12.678, Hacıbektaş 10.564.
• Yüzölçümü: 5.467 km² (Küre). Kaynaklara göre değer 5.379 ile 5.485 km² arasında değişiyor (TDV İslam Ansiklopedisi, Vikipedi EN).
• Akarsu: Kızılırmak, Avanos'ta ilçeyi doğu-batı yönünde ikiye bölüyor (Küre).
• Jeoloji: Peribacaları; Erciyes, Hasandağı ve Göllüdağ volkanlarının bıraktığı tüf tabakalarının rüzgâr, yağmur ve akarsularla aşınmasıyla oluştu (Küre, Vikipedi EN).

Nevşehir'in iklimi nasıl, ne zaman gidilir?

Nevşehir'de karasal iklim hâkim. Yazlar kurak, kışlar soğuk ve karlı geçiyor. MGM'nin 1959–2025 ölçümlerine göre:

• Ocak ortalaması: −0,1 °C
• Temmuz ortalaması: 21,4 °C, ağustos ortalaması: 21,3 °C
• Ölçülen en yüksek sıcaklık: 39,5 °C (temmuz)
• Ölçülen en düşük sıcaklık: −23,6 °C (şubat)
• Yıllık yağış: aylık ortalamaların toplamı yaklaşık 423 mm. En yağışlı aylar mayıs (57,9 mm), nisan (50,2 mm) ve aralık (48,4 mm).

Yürüyüş ve vadi gezileri için ilkbahar ve sonbahar en rahat dönem. Temmuz ortalaması 21,4 °C ile yazlar görece serin. Balon uçuşları hava koşullarına bağlı. 2025'te 223 gün uçuş yapıldı (AA).

Nevşehir'de neler görülür?

Göreme ve Merkez

Göreme, Nevşehir Merkez ilçesine bağlı, 1.104 m yükseklikte bir belde. Kasaba, UNESCO listesindeki Göreme Millî Parkı'nın içinde (Vikipedi EN). Göreme Açık Hava Müzesi'nde 30'dan fazla kaya kilisesi ve şapel var. Bazı freskler 9.–11. yüzyıla tarihleniyor. Tokalı, Karanlık, Elmalı, Yılanlı, Çarıklı ve Azize Barbara kiliseleri öne çıkan yapılar (Küre, Vikipedi EN). UNESCO kaydına göre Tokalı Kilise 10., Karanlık ve Elmalı kiliseleri 12. yüzyıl sonu ile 13. yüzyıl başına ait.

Uçhisar, Nevşehir'in 7 km doğusunda. Uçhisar Kalesi yaklaşık 60 m yüksekliğinde bir kaya kütlesi. Tepesinden geniş bir manzara görülüyor. Güvercinlik Vadisi, Uçhisar ile Göreme arasında yaklaşık iki saatlik bir yürüyüş rotası (Vikipedi EN).

Şehir merkezindeki Nevşehir Kalesi 1.285 m yükseklikte bir tepede. Dört yuvarlak kulesi ve iki kapısı var. İç kısmı bugün park olarak kullanılıyor. Kalenin eteğindeki Kayaşehir 2014'te bulundu, 2020'de ziyarete açıldı. Kayaya oyulmuş binden fazla mekânı var (Küre).

Ürgüp, Ortahisar ve Mustafapaşa

Ürgüp ortalama 1.044 m yükseklikte. Şehrin ortasındaki Temenni Tepesi'nin üzerinde 1863 tarihli sembolik bir türbe var. Göreme yolundaki Üç Güzeller, yol kenarındaki bir peribacası grubu (Vikipedi EN).

Ortahisar Kalesi yaklaşık 86 m yüksekliğinde, içi oyulmuş bir tüf kütlesi. Restorasyonun ardından 2013'te ziyarete açıldı (Küre). Mustafapaşa, Ürgüp'ün yaklaşık 5 km güneyinde. Antik adı Sinasos. Köyde 93 tescilli tarihî ev ve 30 kadar kilise ve şapel bulunuyor (Küre).

Avanos, Zelve ve Paşabağ

Avanos, Nevşehir'e 18 km uzaklıkta, Kızılırmak kıyısında. Kızılırmak'ın kırmızı kiliyle yapılan çömlekçilik Hitit dönemine uzanıyor. İlçede yaklaşık 50 atölyede 250 kadar kişi çalışıyor (Küre). Sarıhan Kervansarayı, II. İzzeddin Keykâvus döneminde 1249'da yapılan bir Selçuklu eseri (Küre). Özkonak Yeraltı Şehri 1972'de bulundu. Dört katlı (Küre).

Zelve, üç vadiye yayılan bir yerleşim. Halk, kaya düşmesi riski nedeniyle 1952'de köyü terk etti. Zelve 1967'de açık hava müzesi oldu (Küre, Vikipedi EN). Yaklaşık 1 km uzaklıktaki Paşabağ, başlıklı peribacalarıyla tanınıyor (Küre, Vikipedi EN).

Derinkuyu ve Kaymaklı yeraltı şehirleri

Derinkuyu Yeraltı Şehri bölgenin en büyük yeraltı yerleşimi. 1963'te bir ev tadilatı sırasında bulundu. Sekiz katlı. Derinliği kaynağa göre 55 ile 85 m arasında veriliyor. Havalandırma bacaları, su kuyuları, şaraphaneler, ahırlar ve yuvarlak taş kapılar var. Kaymaklı ile 8–9 km'lik bir tünelle bağlantılı olduğu belirtiliyor (Küre, Vikipedi EN).

Kaymaklı Yeraltı Şehri, Nevşehir'e yaklaşık 20 km uzaklıkta. Sekiz katının ilk dördü aydınlatılmış ve gezilebiliyor. 1964'te ziyarete açıldı (Küre). İki yeraltı şehri de UNESCO alanının parçası (UNESCO).

Gülşehir ve Acıgöl

Gülşehir, Nevşehir'e yaklaşık 20 km uzaklıkta, Kızılırmak'ın güney kıyısında. Sadrazam Karavezir Mehmed Seyyid Paşa burada cami, medrese ve çeşmeden oluşan bir külliye yaptırdı (Vikipedi EN). Gülşehir'in 3 km kuzeyindeki Açıksaray Ören Yeri 9.–11. yüzyıla ait kaya kiliseleri, mezarları ve mantar biçimli peribacasıyla biliniyor (Küre).

Acıgöl, Nevşehir'e yaklaşık 20 km uzaklıkta. Tatlarin Yeraltı Şehri 1975'te tespit edildi, bir bölümü 1991'de ziyarete açıldı. Yuva köyündeki Hasan Dede Türbesi ve Ağıllı köyü yakınındaki Geç Hitit dönemine ait Topada Yazılı Kaya ilçenin diğer tarihî yerleri (Küre).

Hacıbektaş ve Kozaklı

Hacıbektaş 1.275 m yükseklikte. 13. yüzyılda kurulan Hacı Bektaş Veli Külliyesi 1964'te Hacı Bektaş Veli Müzesi olarak ziyarete açıldı. Üç avlulu külliyede Aslanlı Çeşme, aşevi, türbe ve Balım Sultan Türbesi bulunuyor. Her yıl ağustosta anma törenleri ve kültür etkinlikleri yapılıyor (Küre). İlçe beyaz, pembe, kırmızı ve siyah tonlardaki oniks taşı işçiliğiyle de tanınıyor (Küre).

Kozaklı kaplıcalarıyla bilinen bir termal turizm merkezi. Termal suyun sıcaklığı 27 ile 93 derece arasında değişiyor. Tesislerin toplam kapasitesi 7.000 yatağı aşıyor (Dünya, 2018). İlçenin yaklaşık yüzde 95'i 1995'ten beri jeotermal suyla ısıtılıyor (AA, TRT Haber).

İlçeler ve köyler

Küre'ye göre ilde 24 belediye, 16 belde ve 151 köy var. TÜİK'in 2025 verisine göre nüfusun 212.653'ü il ve ilçe merkezlerinde, 107.497'si belde ve köylerde yaşıyor. Belde ve köy nüfusu bir yılda 2.490 kişi arttı (Muşkara Haber, TÜİK verisi). En kalabalık ilçe 163.126 kişiyle Merkez, en az nüfuslu ilçe 10.564 kişiyle Hacıbektaş. Acıgöl 1987'de ilçe oldu (Küre).

Yöresel lezzetler

• Nevşehir testi kebabı: Et ve sebze, ağzı hamurla kapatılan toprak testide 2–2,5 saat pişiriliyor. Testi masada kırılarak açılıyor. 9 Ağustos 2021'de 836 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi (Küre).
• Avanos çömleği: 25 Aralık 2017'de 293 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Demir oranı yüksek yerel kil ürünlere kırmızı rengini veriyor (TÜRKPATENT).
• Nevşehir mantısı, kabak tatlısı, kuymak ve yufkadan börekler sofrada sık görülüyor (Küre).

Yönetim

Nevşehir Valisi: Hüseyin Kök. Atama kararı 30 Nisan 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Nevşehir 20 Temmuz 1954'te il oldu (TDV İslam Ansiklopedisi).

Gitmeden bilmen gerekenler

• Balon uçuşları gün doğumunda yapılıyor ve hava koşullarına bağlı. Rüzgâr nedeniyle iptal olabileceği için programına yedek bir sabah ekle.
• Kış geceleri sert geçiyor. MGM kayıtlarında −23,6 °C var. Aralık–şubat arasında kalın giyecek ve kaygan zemine uygun ayakkabı al.
• Yeraltı şehirlerinde koridorlar dar ve alçak. Kapalı alanda zorlananlar için kısa tutmak iyi olur.
• Ören yerleri ve müzelerin açılış saatleri ile ücretlerini gitmeden Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın resmî kaynaklarından kontrol et.

Komşu illerde neler var?

• Kırşehir: Kuzeybatı komşusu.
• Yozgat: Kuzeydoğu komşusu.
• Kayseri: Güneydoğu komşusu. Peribacalarını oluşturan tüflerin kaynağı Erciyes Dağı bu ilde.
• Niğde: Güney komşusu.
• Aksaray: Güneybatı komşusu. Tüflerin kaynaklarından Hasandağı bu ilde.