İçeriğe geç
Lezzet

Guldar Domatesi

Bingöl

Guldar Domatesi; Bingöl merkeze bağlı yedi köyde 1.500-1.600 m rakımda, 130 yılı aşkın süredir kendi tohumuyla ilaçsız yetiştirilen, 274-326 g ağırlığında, dilimli ve iri, içi kristalimsi görünümlü köy tipi domatestir; 2023'te menşe adıyla tescillendi.

Guldar Domatesi Hakkında

Guldar Domatesi nedir?

Tescil belgesine göre Guldar (Güldar) Domatesi; iri, kırmızı, düzgün olmayan dilimli ve çekirdekli bir köy tipi domatestir. Meyve ağırlığı 274-326 g'dır. Kabuğu dile damağa yapışmayacak kalınlıktadır; diğer köy domateslerine göre raf ömrü daha uzun, nakliyeye daha dayanıklıdır. Sofralık olarak tüketilir.

İçi neden parlıyor?

Belgenin öne çıkardığı ayırt edici özellik, domates ikiye yarıldığında içinde görülen buzlanma ya da buğulanmadır. Belgeye göre bu kristalimsi yapı yöre topraklarındaki potasyum fazlalığından kaynaklanır ve domatesin tadını, kokusunu oluşturur. Topraktaki potasyum dekarda ortalama 88 kg'dır.

İki özellik daha var:
- Domates içten dışa doğru olgunlaşır.
- Elle ortadan bölündüğünde merkezde, yörede "göbek" ya da "cücük" denen konik, çekirdeksiz, etli bir parça bulunur. Belgeye göre ticari domateslerde bu parça yoktur.

Meyve eti hoş kokulu, sulu ve kumludur; hafif ekşimsi bir tadı vardır. Yeşil omuzluk bozukluğu hiç görülmez.

Sayılarla

  • Ağırlık: 274-326 g; en 80-90 mm, boy 55-65 mm
  • Odacık: 6-9; tohum 90-120 adet
  • Briks: yüzde 5,6-6,3; pH 3,9-4,2
  • Verim: dekara 5.600-6.100 kg (Türkiye ortalaması 3.600 kg)
  • Rakım: 1.500-1.600 m; yıllık yağış 700 mm'nin üzerinde

Coğrafi işaret

Bingöl İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 25 Kasım 2022 tarihli başvurusuyla, 26 Temmuz 2023'te 1422 numarayla menşe adı olarak tescil edildi. Coğrafi sınır: Bingöl Merkez ilçesine bağlı Akdurmuş, Yeşilköy, Balpınar, Çiçekyayla, Az, Altınışık ve Haziran köyleri.

Aynı ilden: Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi, Sivan Dut Pekmezi.

  • Coğrafi işaretli
  • Menşe adı
  • Sebze
  • Domates
  • Bingöl

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesine göre Guldar Domatesi yörede 130 yılı aşkın süredir yetiştirilir ve biçimi, ağırlığı, yapısı nesilden nesile aktarılan yerel tohuma bağlıdır. Üreticiler her yıl tarladaki en canlı renkli, parlak, tam kızarmış ve en iri domatesleri tohumluk olarak ayırır. Belgeye göre bu seçimle tohum saflığı yüzde 98'e ulaşmıştır.

Tohum alma işi de el emeğidir: seçilen domates ikiye bölünüp elle sıkılır, çekirdekler süzülüp 7 gün güneşte kurutulur ve ağzı kapalı cam kavanozlarda bir sonraki bahara kadar serin bir yerde saklanır.

Sonbaharın ilk donlarından önce yapılan "son hasatta" domatesler yeşilken toplanır. Altına ve üstüne saman, kuru ot ve kuru meşe yaprakları serilerek serin ve karanlık bir yerde 90-100 gün saklanır.

Nasıl Üretilir?

  1. Fide yastığını hazırla Mart ortası-mayıs ortasında 20-25 m²'lik alan tahta çitle çevrilir; elekten geçirilmiş yanmış çiftlik gübresi toprağa serpilir.
  2. Tohumu ek Tohum elle serpilir, tırmıkla karıştırılıp kürekle hafifçe bastırılır ve sulanır; üzeri 3-4 gün şeffaf örtüyle kapatılır, sonra açılıp ikinci su verilir ve sera gibi örtülür. Fide 40-45 günde hazır olur.
  3. Tarlayı hazırla Sonbaharda dekara 3-4 ton yanmış ahır gübresi verilir; kimyevi gübre kullanılmaz. Dikimden bir ay önce toprak 25-30 cm bellenir.
  4. Dik Mayısın üçüncü haftasından haziranın ikinci haftasına kadar, akşamüstü serin havada, çiçek açmamış fideler elle dikilir; sıra arası 120-150 cm, fide arası 35-40 cm, fidenin dörtte biri toprağa gömülür.
  5. Çapala Dikimden 12-15 gün sonra ilk çapa yapılıp her fideye bir avuç yanmış gübre verilir; 10-12 gün sonra ikinci çapa ve boğaz doldurma, 7-10 gün sonra üçüncü çapa yapılır. Her çapadan en geç 24 saat sonra sulanır.
  6. Sula ve buda Karık usulüyle, doğal kaynak suyuyla sulanır. Çürüyen ve sararan yapraklar alınır; 1,5 m'yi aşan dalların ucu koparılır, bitki 2-3 dallı büyütülür.
  7. Hasat et Temmuzun son haftasından ekim sonuna kadar, hafif kırmızımsı hâldeyken elle tek tek toplanır; karık içi yaşken hasat yapılmaz. 4-8 °C'de karanlık yerde saklanır.
  8. Son hasadı sakla Ekimin ilk haftasından, ilk donlardan önce domatesler yeşilken toplanır; saman, kuru ot ve kuru meşe yaprağı arasında 4-8 °C'de 90-100 gün saklanır.
  9. Tohumluk al En iri, parlak ve tam kızarmış domatesler ikiye bölünüp sıkılır; çekirdekler 7 gün güneşte kurutulup cam kavanozda 4-8 °C'de saklanır.

Nerede Keşfedilir?

Bu lezzetin nerede bulunabildiği henüz derlenmedi.

Guldar Domatesi Hakkında Sık Sorulanlar

Guldar domatesinin içindeki parlaklık nedir?

Tescil belgesine göre domates yarıldığında görülen kristalimsi buzlanma, yöre topraklarındaki yüksek potasyumdan kaynaklanır ve ürünün ayırt edici özelliğidir.

Guldar domatesi nasıl tanınır?

İri (274-326 g), dilimli ve düzensiz biçimlidir; ortadan bölününce merkezde "göbek" ya da "cücük" denen çekirdeksiz etli bir parça bulunur.

Guldar domatesi nerede yetişir?

Bingöl Merkez ilçesine bağlı Akdurmuş, Yeşilköy, Balpınar, Çiçekyayla, Az, Altınışık ve Haziran köylerinde, 1.500-1.600 m rakımda.

Guldar domatesinde ilaç ya da suni gübre kullanılır mı?

Hayır. Belgeye göre yalnız yanmış çiftlik gübresi kullanılır ve sulama doğal kaynak sularıyla yapılır.

Guldar Domatesi ne zaman tescillendi?

26 Temmuz 2023'te, Bingöl İl Tarım ve Orman Müdürlüğü adına 1422 numarayla menşe adı olarak tescillendi.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?