İçeriğe geç
Lezzet

Ardahan Kavılca Buğdayı

Ardahan

Ardahan Kavılca Buğdayı; Ardahan'da kimyasal gübre, ilaç ve sulama kullanılmadan yetiştirilen, kat kat sert kabuklu, koyu renkli ve esmer daneli kültür emmeri (gernik) buğdayıdır; 2024'te mahreç işaretiyle tescillendi.

Ardahan Kavılca Buğdayı Hakkında

Ardahan Kavılca Buğdayı nedir?

Tescil belgesine göre Ardahan Kavılca Buğdayı, Ardahan'da yetiştirilen tetraploid (2n=28 kromozomlu) buğdaylardandır; "kültür emmer" ya da "gernik" adıyla anılan Triticum dicoccum türünün farrum varyetesinden elde edilir. Ekmeklik, makarnalık, tohumluk ve yemeklik olarak kullanılır; gluteni düşük olduğu için bulgur olarak da tüketilir.

Nasıl tanınır?

  • Dane: sert yapılı, koyu renkli ve esmer
  • Başak: 6-8 başakçıktan oluşur; başakçıkların dizildiği bir orta direk yoktur
  • Kılçık: her başakçıkta vardır, ortalama 13 cm
  • Kabuk: daneler kat kat sarılıdır. En dışta sarı-kahverengi ve kırmızı renklerle bezeli, yörede "balmumu" denen kalın bir zırh kabuk bulunur

Belgeye göre bu katmanlı ve kalın kabuk, daneyi hasattan önce soğuğa, dona ve haşerelere karşı korur; bu yüzden kabuk endospermden zor ayrılır ve buğday hasattan sonra değirmende kabuğundan ayrılır.

Sayılarla

  • Tane proteini: yüzde 10,03-12,32
  • Kuru gluten: yüzde 8,2-12,3
  • Bin dane ağırlığı: 28,0-31,1 g
  • Un verimi: yüzde 61,9-65,7
  • Magnezyum: 1.053-1.147 mg/kg; potasyum: 3.920-4.318 mg/kg
  • Ekimden hasada: 95-100 gün

Coğrafi işaret

Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası'nın 24 Ağustos 2020 tarihli başvurusuyla, 7 Şubat 2024'te 1537 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi; coğrafi sınır Ardahan ilidir. Mahreç işareti olmasına rağmen belge, bütün üretim aşamalarının coğrafi sınırda yapılmasını şart koşar. Tohum olarak da yalnız bir önceki yılın Ardahan hasadı kullanılır.

Aynı ilden: Ardahan Kaz Eti, Hanak Tel Peyniri.

  • Coğrafi işaretli
  • Mahreç işareti
  • Tahıl
  • Buğday
  • Ardahan
  • Kavılca

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesi ürünün geçmişi hakkında kısa konuşur: Kavılca buğdayının Ardahan'da uzun bir geçmişi olduğunu, ilin tarım ekonomisinde önemli yer tuttuğunu ve ünüyle bu coğrafyaya bağlandığını söyler; bir tarih ya da kişi vermez.

Belgenin en çok üzerinde durduğu konu, buğdayın soğuğa karşı kendini nasıl koruduğudur. Tohumu saran kabuk sayısı fazladır, başak çatalları kalındır; danenin iç yüzü ince, dış yüzü kalın ve sert kabukla örtülüdür, onun da üstünde iki kalın kabuk daha vardır. Bir başakçıkta iki ya da daha fazla dane bulunabilir; dışta ilk oluşan daneler daha iridir.

Nasıl Üretilir?

  1. Tohumu ayır Tohum olarak yalnız bir önceki yılın Ardahan hasadından elde edilen buğday kullanılır.
  2. Tarlayı sür Ekilecek tarla bir önceki yılın 25-30 ağustos günlerinde sürülür.
  3. Gübre ihtiyacını belirle Tarlaya yem bitkisi ekilmişse gübre gerekmez; ekilmemişse toprak analizine göre gübreleme yapılır. Kimyasal gübre ve ilaç kullanılmaz.
  4. Ek 5-20 mayıs arasında dönüm başına 20-25 kg tohum serpilir ve kültivatörle toprağa karıştırılır; bu işlem çimlenen yabancı otları da gömer. Mibzerle ekimde tarla önce iki kez sürülür.
  5. Bastır Ekimden sonra silindirle toprak sıkıştırılır; su kaybı azalır, hasat kolaylaşır. Sulama yapılmaz.
  6. Hasat et Ekimden 95-100 gün sonra, 15 ağustos-10 eylül arasında hasat edilir.
  7. Kabuğunu ayır Buğday modern tesislerde ya da açık değirmenlerde iç ve dış kabuklarından ayrılır.
  8. Ambalajla ve depola 10 ya da 50 kg'lık PP çuval, bez torba veya kâğıt ambalaja konur; nispi nemi yüzde 67'nin altında ve sıcaklığı 15-20 °C olan depoda, zemin ve duvara değdirilmeden 1 yıl saklanır.

Nerede Keşfedilir?

Bu lezzetin nerede bulunabildiği henüz derlenmedi.

Ardahan Kavılca Buğdayı Hakkında Sık Sorulanlar

Kavılca buğdayı nedir?

Tescil belgesine göre kültür emmeri ya da gernik adıyla da bilinen, 28 kromozomlu (tetraploid) eski bir buğday türüdür. Dane kat kat sert kabukla örtülüdür.

Ardahan kavılca buğdayı nasıl yetiştirilir?

Belgeye göre kimyasal gübre, ilaç ve sulama kullanılmaz. Mayısta dönüm başına 20-25 kg tohum ekilir, 95-100 gün sonra ağustos-eylülde hasat edilir.

Kavılca buğdayı nerelerde kullanılır?

Ekmek, makarna ve yemeklerde, ayrıca tohumluk olarak. Gluteni düşük (kuru gluten yüzde 8,2-12,3) olduğu için bulgur olarak da tüketilir.

Kavılca buğdayı nasıl saklanır?

Nemi yüzde 67'nin altında, sıcaklığı 15-20 °C olan depoda, ambalaj zemine ve duvara değmeyecek şekilde 1 yıl.

Ardahan Kavılca Buğdayı ne zaman tescillendi?

7 Şubat 2024'te, Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası adına 1537 numarayla mahreç işareti olarak tescillendi.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?