Ziya Gökalp

Ziya Gökalp kimdir?

Ziya Gökalp, Osmanlı'nın son döneminde ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında yaşamış sosyolog, düşünür, şair ve eğitimcidir. 23 Mart 1876'da Diyarbekir'de doğdu; doğduğu ev bugün Sur ilçesinde müze olarak ziyaret edilmektedir. Türkçülük akımını kuramsal bir çerçeveye oturtan isim olarak bilinir ve Türkiye'de sosyolojinin üniversite dersi olarak okutulmasında öncü rol oynamıştır.

Doğumu ve ailesi

Babası Tevfik Efendi, Diyarbekir vilayetinde evrak müdürlüğü ve nüfus nazırlığı yapmıştır. Valilik kaynağına göre geleneksel İslâmî bilgileri amcasından öğrendi. Doğduğu ev, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın kayıtlarına göre bugün Sur ilçesi Ziya Gökalp Mahallesi'ndedir; evin bölümleri 1956'da kamulaştırılmış ve harem bölümü müzeye dönüştürülmüştür.

Eğitimi

Mahalle mektebinden sonra Diyarbekir Askerî Rüşdiyesi'ni 1890'da bitirdi, ardından Diyarbekir Mülkî İdâdîsi'ne devam etti. 1895'te İstanbul'da Mülkiye Baytar Mektebi'ne (veteriner okulu) kaydoldu.

Çalışmaları

• 1908'de İttihat ve Terakkî'nin Diyarbekir şubesinin kuruluşunda yer aldı; 1910'da Diyarbekir maarif müfettişi oldu.
• 1911'de Selanik'te sosyoloji dersleri verdi; Genç Kalemler dergisinde yazdı.
• 1912'de Ergani Madeni mebusu seçildi.
• 1913-1919 yılları arasında Dârülfünun'da içtimaiyat (sosyoloji) dersleri okuttu.
• 1921'de Maarif Vekâleti Telif ve Tercüme Heyeti'nin başına getirildi.
• 1923'te II. Dönem TBMM'ye Diyarbekir mebusu olarak girdi.

Eserleri

• Kızıl Elma
• Yeni Hayat
• Türkleşmek, İslâmlaşmak, Muâsırlaşmak
• Türkçülüğün Esasları
• Türk Medeniyeti Tarihi

Diyarbakır için önemi

Gökalp, gençliğini ve ilk kamu görevlerini Diyarbekir'de geçirmiş, kentten iki kez mebus seçilmiştir (1912'de Ergani Madeni, 1923'te Diyarbekir). Doğduğu ev bugün Diyarbakır'ın kültür ve turizm envanterinde müze olarak yer alır.

Son yılları ve ölümü

25 Ekim 1924'te İstanbul'daki Fransız Hastanesi'nde öldü. Divanyolu'ndaki Sultan II. Mahmud Türbesi hazîresine defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Bakanlığın müze sayfası doğum yılını 1876 olarak verirken Diyarbakır Valiliği'nin sayfasında 1875 yazmaktadır.