Vahan Totovents

Vahan Totovents kimdir?

Vahan Totovents, Ermenice yazan şair, öykücü, romancı ve oyun yazarıdır. Bugünkü Elazığ şehrinin geliştiği Mezre'de doğdu. Gençliğinde Avrupa ve Amerika'da bulundu, 1920'lerin başında Sovyet Ermenistanı'na yerleşti. Doğduğu yerdeki çocukluk yıllarını anlattığı 'Eski Roma Yolunda Hayat' (İngilizce çevirisiyle *Life on the Old Roman Road*) en bilinen eseridir. 1938'de öldü.

Doğumu ve ailesi

Kütüphane kayıtları doğum yerini Mezre (Harput) olarak verir. Mezre, Harput kalesinin aşağısındaki ova yerleşimiydi; 1867'de Ma'mûretülazîz adını aldı ve bugünkü Elazığ şehri buradan gelişti. Doğum yılı kaynaklara göre değişir: çoğu kayıt 1894'ü verirken 1889 ve 1893 tarihleri de geçer.

Eğitimi

Harput yöresindeki Ermeni okulunda, Tlgadintsi ve Rupen Zartaryan gibi yazarların öğrencisi oldu. Daha sonra ABD'de Wisconsin Üniversitesi'nde okudu.

Yaşamı ve çalışmaları

Gençliğinde İstanbul, Paris ve New York arasında dolaştı; 1920'lerin başında Erivan'a yerleşti. Fransa Millî Kütüphanesi kaydına göre 1924-1937 arasında Erivan Üniversitesi'nde ders verdi. Şiir, öykü, roman ve oyunların yanı sıra Shakespeare çevirileri de yaptı.

Eserleri

• Eski Roma Yolunda Hayat (anı-roman; İngilizce çevirisi *Life on the Old Roman Road*)
• Doktor Burbonyan
• New York
• Bakü
• Yeremya'nın Oğlu Yonatan

Elazığ için önemi

Totovents'in en tanınmış kitabı, doğduğu Mezre'deki çocukluğunu ve 20. yüzyıl başındaki şehir hayatını anlatır. Bu yönüyle Elazığ'ın erken dönem toplumsal hayatına edebî bir tanıklık sunar.

Son yılları ve ölümü

1936'da tutuklandığı ve 1938'de öldüğü bildirilir. Kütüphane kayıtları ölümünü 18 Temmuz 1938, Erivan olarak verir; bazı kaynaklar ise son yıllarının ve ölüm koşullarının belirsiz olduğunu yazar. 1955'te itibarının iade edildiği aktarılır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğum tarihi için 1889, 1893 ve 1894 yılları geçer. Ölüm yeri için Erivan'ı veren kayıtlar ile sürgün sonrası belirsizliği vurgulayan kaynaklar ayrışır.