Harputlu İshak Efendi

Harputlu İshak Efendi kimdir?

Harputlu İshak Efendi, XIX. yüzyılda İstanbul'da müderris, öğretmen ve kadı olarak görev yapmış bir Osmanlı âlimidir. 1801'de Harput'a bağlı Perçene köyünde doğdu; bu yöre bugün Elazığ'ın Merkez ilçesi sınırlarındadır. Önemi, Tanzimat dönemi eğitim kurumlarındaki hocalığından ve dönemin dinî tartışmalarına dair yazdığı, geniş okur bulan risalelerinden gelir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre dedesi Karakoyunlu İsmâil Bey, babası ise yörede bilinen âlimlerden Abdullah Efendi'dir. Oğlu Cemâleddin Molla, Osmanlı Devleti'nin Mısır'a gönderdiği son kadı olarak kayıtlara geçmiştir.

Eğitimi

İlk öğrenimini Harput'ta tamamladıktan sonra İstanbul'a gitti ve Fâtih medreselerinde okuyarak icâzet aldı.

Görevleri

Uzun meslek hayatında şu görevlerde bulundu:

• Meydan Camii Medresesi müderrisliği ve Fâtih Camii'nde ders okutma
• Vâlide Mektebi birinci muallimliği ve şehzadelere hocalık
• Dârülmaârif hocalığı (1855) ve Meclis-i Maârif üyeliği
• Evkaf müfettişliği, Medine ve Isparta kadılıkları
• 1853-1868 arasında padişah huzurunda yapılan huzur derslerine muhatap olarak katılma

Eserleri

• *Şemsü'l-hakīka*
• *Ziyâü'l-kulûb*
• *Kâşifü'l-esrâr ve dâfiu'l-eşrâr* (Hurûfîlik ve Bektaşîlik eleştirisi)
• *Risâle-i Suâl ve Cevâb*
• *Es'ile-i Hikemiyye*
• *Zübde-i İlm-i Kelâm*
• *İstişfâ fî tercemeti'ş-Şifâ*
• *Miftâhu'l-uyûn*

*Kâşifü'l-esrâr* üzerine 2019'da Hitit Üniversitesi'nde bir yüksek lisans tezi hazırlanmıştır.

Elazığ için önemi

İshak Efendi, Harput'tan yetişip İstanbul'un ilmî ve idarî kurumlarında üst düzey görevlere yükselen âlimlerin erken örneklerindendir. "Harputlu" nisbesiyle tanınması, yörenin adını dönemin ilim çevrelerinde duyurmuştur.

Son yılları ve ölümü

11 Nisan 1892'de İstanbul'da öldü ve Fâtih Camii hazîresine defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğduğu köyün adı TDV'de Perçene biçimindedir. Bu köyün bugünkü resmî adı kaynaklarla doğrulanamamıştır.