Mutasavvıf, şair · 1490 (ya da 1495) – 1580 · 1490 – 1580
Üftâde
Üftâde, Bursa’nın Araplar mahallesinde doğan, Celvetiyye’nin yolunu belirleyen ve Aziz Mahmud Hüdâyî’yi yetiştiren mutasavvıf ve şairdir.
Hayatı
Üftâde, Nihat Azamat’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre Bursa’nın Araplar mahallesinde doğmuş, Celvetiyye tarikatının yolunu belirleyen bir mutasavvıf ve şairdir. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’nde (TEİS) Murat Karaca’nın yazdığı madde ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin yayını da doğum yerini Araplar Mahallesi olarak verir. Aziz Mahmud Hüdâyî’nin şeyhi olarak da tanınır.
Üftâde kimdir?
DİA’ya göre asıl adı Mehmed, lakabı Muhyiddin’dir; şiirlerinde Üftâde mahlasını kullanmıştır. TEİS, bu kelimenin “düşkün ve âşık” anlamına geldiğini yazar. DİA’ya göre Celvetiyye’nin seyrüsülûk usulünü belirleyen kişi olduğu için ona “pîr” denebilir; tarikatın kuruluşu ise öğrencisi Aziz Mahmud Hüdâyî’ye nispet edilir.
Yetişmesi
DİA’ya göre babası Manyas’tan gelerek Bursa’ya yerleşmişti. Belediye yayını, annesinin Bursa’nın Hamamlıkızık köyünden olduğunu ekler. TEİS’e göre küçük yaşta bir ipek tüccarının yanında çıraklık yaptı ve Bursa medreselerinde okudu. DİA’ya göre çocukken Bayramî şeyhi Muk’ad Hızır Dede’ye bağlandı ve ona yaklaşık sekiz yıl hizmet etti; ancak yaşı göz önüne alındığında ondan hilâfet aldığı bilgisinin tartışmalı olduğunu belirtir.
Bursa camilerindeki görevleri
DİA’ya göre Bursa Ulucami ve Doğan Bey Mescidi’nde ezan okudu, Namazgâh Camii ve Emîr Sultan Camii’nde hatiplik yaptı; Emîr Sultan Camii hatipliği 1529–1536 yılları arasındadır. TEİS, mahlasının kökenini bir rüya rivayetine bağlar: ücret karşılığı görev yaptığı için “mertebeden düştüğü” uyarısını aldığı anlatılır. Bu bir rivayettir, belgelenmiş olay değildir. DİA’ya göre Yerkapı semtinde 985/1577’de tamamladığı bir cami ve tekkesi vardır.
Hüdâyî ve eserleri
DİA’ya göre Aziz Mahmud Hüdâyî 984/1576’da Üftâde’ye intisap etti ve hilâfet alarak Bursa’dan ayrıldı. Hüdâyî’nin şeyhinin sözlerini kaydettiği Vâkıât, DİA’ya göre Üftâde’nin kendi eseri değildir. Yunus Emre tarzında aruz ve heceyle yazılmış Divan’ı, DİA’ya göre Bursalı Mehmed Tâhir tarafından 1328 (Rumi) yılında İstanbul’da basıldı. TEİS bir de Hutbe Mecmuası’nı anar.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yılı: TEİS 895/1490 der; DİA, kaynaklardaki bu tarihe karşın Vâkıât’taki bir ibareden 900/1495 civarının anlaşıldığını yazar; belediye yayını 1495’i verir.
- Ölüm tarihi: DİA 12 Cemâziyelevvel 988 (25 Haziran 1580), TEİS 989/1581 der.
- Görevleri: DİA, Ulucami ve Doğan Bey Mescidi’nde ezan okuduğunu, Emîr Sultan’da hatiplik yaptığını yazar; TEİS Doğan Bey’de imamlıktan, belediye yayını Emir Sultan’da imamlıktan söz eder.
- Hızır Dede: TEİS onu “Karacabeyli” diye anar; DİA bu nispeti vermez.
Bilmediklerimiz
- Araplar mahallesi bugün Bursa’nın hangi ilçesinde ve hangi adla yer alıyor?
- Yerkapı’daki caminin bahçesindeki türbe bugün ziyarete açık mı?
- Hamamlıkızık’la aile bağı başka bir kaynakta geçiyor mu?
- Hutbe Mecmuası’nın yazma nüshaları nerede korunuyor?
Üftâde Hakkında Sık Sorulanlar
Üftâde kimdir?
Asıl adı Mehmed Muhyiddin olan, Celvetiyye’nin seyrüsülûk usulünü belirleyen, Aziz Mahmud Hüdâyî’nin şeyhi olan Bursalı mutasavvıf ve şairdir.
Üftâde nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü ve Bursa Büyükşehir Belediyesi’ne göre Bursa’nın Araplar mahallesinde doğdu; doğum yılı 1490 ya da 1495 olarak verilir.
Üftâde ne demek?
TEİS’e göre “düşkün ve âşık” anlamına gelir; şair bu kelimeyi mahlas olarak kullanmıştır.
Üftâde Bursa’da hangi camilerde görev yaptı?
DİA’ya göre Ulucami ve Doğan Bey Mescidi’nde ezan okudu, Namazgâh ve Emîr Sultan camilerinde hatiplik yaptı.
Üftâde ne zaman öldü?
DİA’ya göre 25 Haziran 1580’de öldü; TEİS 989/1581 tarihini verir.
Bursa'nın Değerleri
Tümünü gör- Bursalı Mehmed Tâhir Bibliyograf, asker, yazar · 1861 – 1925 1861–1925
- Eşrefoğlu Rûmî Mutasavvıf, şair · 1353 (tartışmalı) – 1469 · İznik 1353–1469
- İbrahim Balaban Ressam, yazar · 1921 – 2019 · Osmangazi / Seç 1921–2019
- Kadızâde-i Rûmî Matematikçi, astronom · y. 1359 – 1440’tan sonra 1359
- Lâmiî Çelebi Şair, Nakşibendî şeyhi · 1473 – 1532 1473–1532
- Süleyman Çelebi Şair, imam · 1351 (tartışmalı) – 1422 1351–1422
- Zeki Müren Ses sanatçısı, oyuncu · 1931 – 1996 · Osmangazi 1931–1996
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.