İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Bibliyograf, asker, yazar · 1861 – 1925 · 1861 – 1925

Bursalı Mehmed Tâhir

Bursa

Bursalı Mehmed Tâhir, 1861’de Bursa’da doğan, Osmanlı Müellifleri’nde 1691 yazarı kayda geçiren asker, bibliyograf ve Bursa mebusudur.

Hayatı

Bursalı Mehmed Tâhir, Ömer Faruk Akün’ün TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 22 Kasım 1861’de Bursa’da doğmuş, Osmanlı Müellifleri adlı biyografi ve bibliyografya eseriyle tanınan bir asker ve yazardır. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’nde (TEİS) Lokman Taşkesenlioğlu’nun yazdığı madde de aynı doğum tarihini ve Bursa’yı verir.

Bursalı Mehmed Tâhir kimdir?

DİA’ya göre Mehmed Tâhir, Osmanlı ordusunda yarbaylığa kadar yükselmiş, aynı zamanda İstanbul ve taşra kütüphanelerinde çalışarak Türk müelliflerini kayda geçirmiş bir bibliyograftır. En bilinen eseri Osmanlı Müellifleri, DİA’ya göre 1691 müellifin hal tercümesini ve 9000’i aşkın eser adını içerir. Madde, eserin kaynak eleştirisindeki zayıflıklara dikkat çekmekle birlikte temel başvuru kaynağı olmayı sürdürdüğünü belirtir.

Bursa’dan Harbiye’ye

DİA’ya göre babası Rifat Bey, sağlık nedeniyle ordudan ayrılmış ve belediye kâtipliği yapmıştır; Mehmed Tâhir, Seyyid Mehmed Tâhir Paşa’nın torunudur. Mülkiye Rüşdiyesi’ni bitirdikten sonra dedesi gibi asker olması istendiği için 1875’te Bursa Askerî İdâdîsi’ne verildi. 1883’te Harbiye’den piyade teğmeni olarak çıktı. TEİS’e göre aynı yıl Manastır Askerî Rüşdiyesi’ne coğrafya öğretmeni olarak atandı, daha sonra Selanik Askerî Rüşdiyesi’nin müdürü oldu ve 1905’te binbaşılığa yükseldi. İki kaynak da 1914’te yarbay rütbesiyle emekli olduğunu yazar.

Meşrutiyet ve kütüphaneler

DİA’ya göre 1906’da Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı, 1908’de Bursa mebusu seçildi ve 1911’den sonra siyasetten ayrıldı. TEİS de 1908–1911 arasında Bursa milletvekili olduğunu yazar. DİA’ya göre Evkaf Nezâreti’nin vakıf kütüphanelerini teftiş heyetinde çalıştıktan sonra Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi müdürlüğüne getirildi. Melâmî tarikatına bağlıydı; Üftâde’nin Divan’ını da o yayımladı.

Osmanlı Müellifleri

DİA’ya göre eserin ilk cildi 1333/1915’te, ikinci cildin iki kısmı 1338/1920 ve 1338/1922’de, üçüncü cildi 1342/1924’te basıldı. TEİS, eserin yirmi beş yıllık bir çalışmanın ürünü olduğunu yazar. DİA’ya göre Mustafa Kemal Paşa, “büyük zafer”i izleyen günlerde ikinci cildin ikinci kısmından destek amacıyla 500 nüsha satın aldı. Mehmed Tâhir 28 Ekim 1925’te İstanbul’da öldü ve Üsküdar’da Aziz Mahmud Hüdâyî Dergâhı hazîresine gömüldü.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Mezarı: DİA, ölüm haberine gazetelerde neredeyse yer verilmediğini ve mezarının taşsız kaldığını yazar; TEİS ise mezarının Mustafa Kemal Atatürk tarafından bizzat yaptırıldığını belirtir. İki bilgi birbiriyle çelişir.
  • Cilt tarihleri: DİA ikinci cildi 1920 ve 1922 olarak iki kısımda verir; TEİS basım aralığını 1915–1924 olarak özetler.
  • Askerî görevler: TEİS, Alaşehir’de tabur komutanlığı ve İzmir’de divan-ı harp üyeliği gibi DİA özetinde yer almayan görevler sayar.

Bilmediklerimiz

  • Bursa’nın hangi mahallesinde doğdu?
  • Bursa’da doğduğu ev bugün ayakta mı?
  • Üsküdar’daki mezarına sonradan taş konuldu mu?
  • Bursa’dan derlediği müellif kayıtlarının yazma notları nerede korunuyor?

Bursalı Mehmed Tâhir Hakkında Sık Sorulanlar

Bursalı Mehmed Tâhir kimdir?

Osmanlı Müellifleri adlı eserinde 1691 müellifi kayda geçiren, yarbaylıktan emekli olan, 1908’de Bursa mebusu seçilen asker, bibliyograf ve yazardır.

Bursalı Mehmed Tâhir nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi ve Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ne göre 22 Kasım 1861’de Bursa’da doğdu.

Osmanlı Müellifleri kaç cilttir?

DİA’ya göre üç cilttir; ikinci cilt iki kısım hâlinde basılmıştır ve eser 1915–1924 arasında yayımlanmıştır.

Bursalı Mehmed Tâhir nerede gömülü?

DİA’ya göre Üsküdar’da Aziz Mahmud Hüdâyî Dergâhı hazîresine gömüldü; madde mezarın taşsız kaldığını yazar.

Bursalı Mehmed Tâhir ne zaman öldü?

28 Ekim 1925’te İstanbul’da öldü.

Bursa'nın Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?