İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Matematikçi, astronom · y. 1359 – 1440’tan sonra · 1359

Kadızâde-i Rûmî

Bursa

Kadızâde-i Rûmî, yaklaşık 1359’da Bursa’da doğan, Semerkant’ta Uluğ Bey’in hocası olan ve rasathaneyi yöneten matematikçi ve astronomdur.

Hayatı

Kadızâde-i Rûmî, F. Jamil Ragep’in The Biographical Encyclopedia of Astronomers’taki maddesine göre yaklaşık 1359’da Bursa’da doğmuş, Semerkant’ta Uluğ Bey’in hocası olmuş bir matematikçi ve astronomdur. Salim Ayduz’un Osmanlı matematikçileri üzerine yazısı da doğum yerini Bursa olarak verir. Hayatının ayrıntılarını en geniş biçimde İhsan Fazlıoğlu’nun TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi anlatır; ancak bu madde doğum yerini belirtmez.

Kadızâde-i Rûmî kimdir?

DİA’ya göre Kadızâde lakabıyla tanınmadan önce Mûsâ Paşa ya da Mûsâ Çelebi diye biliniyordu. Uluğ Bey’in özel hocası oldu, Semerkant’taki Uluğ Bey Medresesi’nin başhocalığına getirildi ve Semerkant Rasathânesi’nin başına geçti. Yazdığı şerhler uzun süre Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutuldu. Ragep, onun yenilikleriyle değil, öğretimde yaygın biçimde kullanılan eserleriyle tanındığını yazar.

Bursa’dan Semerkant’a

DİA’ya göre babası ulemâ sınıfındandı; babasının ölümünden sonra onu dedesi Kadı Mahmud Çelebi yetiştirdi. Ragep de dedesinin kadı, babasının Bursa’da bir âlim olduğunu belirtir. DİA’ya göre dinî ve aklî ilimleri dedesinden ve Molla Fenârî’den öğrendi, dedesinin öğrencisi Bedreddin Simâvî ile Konya’ya giderek Müneccim Feyzullah’tan astronomi dersleri aldı. Aynı maddeye göre 814/1411’den itibaren Semerkant’ta Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin derslerine devam etti, fakat hocasıyla görüş ayrılığına düşüp bu dersleri bıraktı.

Uluğ Bey’in çevresinde

DİA’ya göre Semerkant’ta Uluğ Bey ile tanıştı ve onun özel hocası oldu. Ragep, Cemşîd el-Kâşî’nin 1429’daki ölümünden sonra rasathanenin gözlem çalışmalarını Ali Kuşçu ile birlikte yürüttüğünü yazar. Yahya Akyüz’ün makalesi de onu “Bursalı Kadızade-i Rumi” diye anar ve Ali Kuşçu ile Fethullah Şirvânî’nin hocaları arasında sayar.

Eserleri

DİA’ya göre Şerhu Eşkâli’t-te’sîs, Semerkandî’nin geometri eserine yazılmış bir şerhtir, 1412’de Uluğ Bey’e ithaf edilmiştir ve Osmanlı medreselerinde uzun süre ders kitabı olarak okutulmuştur. Çağmînî’nin astronomi eserine yazdığı Şerhu’l-Mülahhas 814/1412 tarihlidir ve o da medreselerde okutulmuştur. Madde ayrıca Kâşî’nin sinüs hesabına dair risalesine yazdığı şerhi, Tûsî’nin Tahrîrü’l-usûl’üne hâşiyesini ve Farsça bir astronomi risalesini sayar.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yeri: Ragep, Ayduz ve Akyüz onu Bursalı olarak verir; DİA maddesi doğum yerini belirtmez.
  • Ölüm tarihi: DİA’ya göre bazı kaynaklarda 1412 yılı geçer, ancak 13 Eylül 1440 tarihli bir icazetnâme onun o tarihte hayatta olduğunu gösterir. Ragep 1440’tan sonra Semerkant’ta öldüğünü yazar; Ayduz’un yazısı bir bölümde yaklaşık 1440, başka bir bölümde 1432 tarihini verir.
  • Doğum yılı: Ragep yaklaşık 1359 der; DİA doğum yılı vermez.

Bilmediklerimiz

  • Bursa’da hangi mahallede doğdu?
  • Bursa’dan Semerkant’a tam olarak hangi yıl gitti?
  • Ölüm yeri Semerkant mı, kesin olarak biliniyor mu?
  • Bursa’da onun adını taşıyan bir okul ya da yapı var mı?

Kadızâde-i Rûmî Hakkında Sık Sorulanlar

Kadızâde-i Rûmî kimdir?

Semerkant’ta Uluğ Bey’in hocası olan, Uluğ Bey Medresesi’nin başhocalığını ve Semerkant Rasathânesi’nin yönetimini üstlenen matematikçi ve astronomdur.

Kadızâde-i Rûmî nereli, nerede doğdu?

The Biographical Encyclopedia of Astronomers’a (Ragep) ve Muslim Heritage’daki Salim Ayduz yazısına göre Bursa’da doğdu; Ragep doğum yılını yaklaşık 1359 olarak verir.

Kadızâde-i Rûmî’nin asıl adı nedir?

DİA’ya göre lakabıyla tanınmadan önce Mûsâ Paşa ya da Mûsâ Çelebi diye biliniyordu.

Kadızâde-i Rûmî’nin hangi eserleri medreselerde okutuldu?

DİA’ya göre Şerhu Eşkâli’t-te’sîs ve Şerhu’l-Mülahhas uzun süre Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutuldu.

Kadızâde-i Rûmî ne zaman öldü?

Kesin tarih bilinmiyor; DİA’ya göre 13 Eylül 1440 tarihli bir icazetnâme onun o tarihte hayatta olduğunu gösterir.

Bursa'nın Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?