Hayatı
Eşrefoğlu Rûmî, A. Necla Pekolcay ve Abdullah Uçman’ın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre bazı kaynaklarda 1353’te Bursa’nın İznik ilçesinde doğduğu bildirilen, Kādiriyye tarikatının Eşrefiyye kolunu kuran mutasavvıf ve şairdir. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’nde (TEİS) Mustafa Güneş’in yazdığı madde de doğum yerini İznik olarak verir. Hayatının son yıllarını İznik’teki dergâhında geçirdi ve orada gömüldü.
Eşrefoğlu Rûmî kimdir?
DİA’ya göre asıl adı Abdullah, babasının adı Ahmed Eşref’tir; İbnü’l-Eşref, Eşrefzâde ve Abdullah İznikî adlarıyla da anılır. Hacı Bayrâm-ı Velî’nin yanında yetişmiş, ardından Hama’da Hüseyin el-Hamevî’den Kādirî hilâfeti almıştır. DİA, onu Kādiriyye’nin Eşrefiyye kolunun kurucusu olarak tanımlar ve bazı kaynakların onu Kalenderî ve Bektaşî çevrelerine dahil etmesini isabetsiz bulur.
İznik’ten Ankara’ya
DİA’ya göre çocukluğunu İznik’te geçirdikten sonra Bursa’da Çelebi Sultan Mehmed Medresesi’nde okudu. TEİS, Abdal Mehmed Medresesi’ni de anar ve Bursa’da Emir Sultan’ın dergâhına gittiğini, oradan Ankara’daki Hacı Bayram-ı Veli’ye yönlendirildiğini yazar. DİA’ya göre Hacı Bayram’ın dergâhında uzun süre hizmet etti, kızı Hayrünnisâ ile evlendi ve Bayramiyye adına İznik’e halife olarak gönderildi. TEİS, dergâhta geçen süreyi on bir yıl olarak verir.
Hama ve İznik dergâhı
TEİS’e göre Hacı Bayram onu Hama’ya, Hüseyin el-Hamevî’nin yanına gönderdi; DİA’ya göre Eşrefoğlu Hama’da ondan Kādirî hilâfeti aldı. TEİS, dönüşte İznik’e yerleştiğini yazar. Mustafa Güneş’in Türkiyat Araştırmaları Dergisi’ndeki makalesi, İznik’te bir dergâhı olduğunu ve dervişleriyle orada yaşadığını yazar; aynı makaleye göre hayatına dair bilgilerin çoğu tezkirelerden değil menkıbelerden gelir. TEİS’in aktardığı, Fatih Sultan Mehmed’in annesinin hastalığıyla ilgili anlatı da bir menkıbedir.
Eserleri
TEİS’e göre Divan’ı yaklaşık 220 şiirden oluşur ve Yunus Emre’nin etkisini taşır; DİA, Divan’ın yirmiden fazla nüshası olduğunu ve Âsaf Hâlet Çelebi’nin 1944’te yayımladığını belirtir. TEİS’e göre 852/1448’de yazılan Müzekki’n-nüfûs, tasavvufî ahlâkı anlatan bir eserdir ve Eşrefiyye kolunun temel kitabı sayılır. Güneş’in makalesi, çok sayıda şairin onun şiirlerine nazire yazdığını belirtir.
Ölümü ve türbesi
DİA’ya göre Eşrefoğlu 874/1469–70’te İznik’te öldü. Türbesi, sonradan camiye çevrilen dergâhının hazîresindedir; kitâbedeki tarih mısraı nedeniyle 874 tarihi daha güvenilir kabul edilir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Doğum yılı: TEİS 754/1353’ü en doğru tarih sayar; DİA bu tarihi “bazı kaynaklar” kaydıyla verir, daha geç bir tarihin mümkün olduğunu savunur ve bir menâkıbnâmedeki 779/1377 tarihini aktarır.
- Medrese hocaları: DİA, Bursa’da Hocazâde ve Tûsî’den ders aldığı rivayetinin başka bir Eşrefzâde ile karışmış olabileceğini yazar.
- Eserlerin aidiyeti: DİA’ya göre bazı mesnevi biçimli risaleler babası Eşref b. Ahmed’e de ait olabilir; bu nokta kesinleşmemiştir.
Bilmediklerimiz
- İznik’in hangi mahallesinde doğdu?
- Dergâhtan çevrilen cami bugün hangi adla anılıyor?
- Türbe bugün ziyarete açık mı?
- Hacı Bayram’ın yanında geçirdiği yıllar hangi tarihler arasında?
Eşrefoğlu Rûmî Hakkında Sık Sorulanlar
Eşrefoğlu Rûmî kimdir?
Kādiriyye tarikatının Eşrefiyye kolunu kuran, Hacı Bayrâm-ı Velî’nin yanında yetişen ve Müzekki’n-nüfûs ile Divan’ı yazan İznikli mutasavvıf ve şairdir.
Eşrefoğlu Rûmî nereli, nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi ve Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ne göre İznik’te doğdu; doğum yılı 1353 olarak verilir, DİA daha geç bir tarihin de mümkün olduğunu yazar.
Eşrefoğlu Rûmî’nin türbesi nerede?
DİA’ya göre İznik’te, sonradan camiye çevrilen dergâhının hazîresindedir.
Müzekki’n-nüfûs nedir?
TEİS’e göre 852/1448’de yazılmış, tasavvufî ahlâkı anlatan ve Eşrefiyye kolunun temel kitabı sayılan Türkçe eserdir.
Eşrefoğlu Rûmî ne zaman öldü?
DİA’ya göre 874/1469–70’te İznik’te öldü.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.