Harranlı Sâbiî matematikçi, astronom, hekim ve Yunanca eserlerin Arapçaya çevirmeni (836-901) · 836 – 901
Sâbit b. Kurre
836'da Harran'da doğan Sâbiî inançlı bilgin. Muhammed b. Mûsâ b. Şâkir tarafından Bağdat'a götürüldü; Arşimet ve Apollonios gibi Yunan matematikçilerin eserlerini Arapçaya aktardı. Dost sayılar teoremi, küresel trigonometri ve astronomi çalışmalarıyla tanınır. 901'de Bağdat'ta öldü.
Hayatı
Sâbit b. Kurre kimdir?
Ebü'l-Hasen Sâbit b. Kurre es-Sâbî el-Harrânî, 9. yüzyılda yaşamış, Harran doğumlu matematikçi, astronom, hekim ve çevirmendir. Yunan bilim mirasının Arapçaya aktarılmasında ve İslam dünyasında matematiğin gelişmesinde en önemli isimlerden biridir. Bugün Şanlıurfa'nın bir ilçesi olan Harran, onun sayesinde bilim tarihinde özel bir yer tutar.
Doğumu ve ailesi
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 221 (836) yılında Harran'da doğdu. Harran'ın eski yıldız ve gezegen kültüyle bilinen Sâbiî topluluğuna mensuptu. Ailesi pek çok âlim yetiştirmiş köklü bir ilim ailesiydi. (Ortaçağ nisbe istisnası: doğum yeri TDV İA'da açıkça Harran olarak verildiği için il doğumlu sayılmıştır.)
Eğitimi ve Bağdat'a gidişi
Kaynaklar, Bizans'tan dönmekte olan Ebû Ca'fer Muhammed b. Mûsâ b. Şâkir'in Harran'da onunla karşılaştığını, dil bilgisini ve matematik yeteneğini fark ederek onu Bağdat'a götürdüğünü anlatır. Sâbit, Benû Mûsâ çevresinde yetişti ve daha sonra Halife Mu'tazıd-Billâh'ın sarayına yakınlaştı.
Çalışmaları
- Çeviri: Arşimet ve Apollonios başta olmak üzere Yunan matematikçilerinin eserlerini Arapçaya çevirdi veya önceki çevirileri düzeltti.
- Matematik: Dost sayıların (amicable numbers) bulunmasına dair teoremiyle tanınır; alan ve hacim hesaplarında integral hesabına yaklaşan yöntemler geliştirdi; küresel trigonometrinin temellerine katkıda bulundu.
- Astronomi: Batlamyus astronomisi üzerinde düzeltici çalışmalar yaptı.
- Tıp: Hekimlik alanında da eserler kaleme aldı.
Ailesinden gelen bilginler
Oğlu Sinân b. Sâbit hekim ve matematikçi, torunu İbrâhim b. Sinân matematikçi, diğer torunu Sâbit b. Sinân ise tarihçi olarak tanındı. Böylece Sâbit'in başlattığı gelenek birkaç kuşak sürdü.
Şanlıurfa için önemi
Sâbit b. Kurre, Harran'ın Abbâsî döneminde bilim merkezi olarak tanınmasını sağlayan âlimlerin başında gelir. Harran'ın tarihî kimliği anlatılırken ilk anılan isimlerdendir; Bettânî gibi diğer Harranlı bilginlerle birlikte bölgenin bilim mirasını temsil eder.
Son yılları
26 Safer 288 (19 Şubat 901) tarihinde Bağdat'ta öldü.
Sâbit b. Kurre Hakkında Sık Sorulanlar
Sâbit b. Kurre nerede doğdu?
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 836'da Harran'da doğdu; Harran bugün Şanlıurfa'nın bir ilçesidir.
Hangi inanca mensuptu?
Harran'daki Sâbiî topluluğuna mensuptu.
Matematiğe en bilinen katkısı nedir?
Dost sayıları bulmaya yarayan teoremi ve küresel trigonometri ile alan-hacim hesaplarına dair çalışmalarıdır.
Hangi Yunan bilginlerinin eserlerini çevirdi?
Başta Arşimet ve Apollonios olmak üzere birçok Yunan matematikçisinin eserlerini Arapçaya aktardı.
Nerede öldü?
901 yılında Bağdat'ta öldü.
Harran'ın Değerleri
Tümünü gör- Bettânî Harran yöresinden Sâbiî kökenli astronom ve matematikçi; Batı'da Albategnius adıyla tanınır (y. 858-929) 858–929
- Ebû Arûbe el-Harrânî Harranlı muhaddis, Harran müftüsü ve tabakāt yazarı (y. 837-931) 837–931
- İbn Teymiyye Harran doğumlu Hanbelî fakih, kelamcı ve müctehid; İslam düşüncesini görüş ve eleştirileriyle etkileyen Selefî âlim (1263-1328) 1263–1328
- Mecdüddin İbn Teymiyye Harranlı Hanbelî fakih, muhaddis ve kıraat âlimi; el-Müntekā ve el-Muharrer'in yazarı (y. 1194-1254) 1194–1254
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.