İbn Teymiyye

İbn Teymiyye kimdir?

Ebü'l-Abbâs Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalîm b. Mecdüddin Abdisselâm el-Harrânî, yaygın adıyla İbn Teymiyye, 13. ve 14. yüzyıllarda yaşamış Hanbelî fakih, muhaddis ve kelamcıdır. Bugün Şanlıurfa'nın ilçesi olan Harran'da doğmuştur. Görüşleri ve eleştirileriyle İslam düşüncesinin sonraki seyrini etkilemiş, hem kendi döneminde hem günümüzde çok tartışılan bir âlimdir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 10 Rebîülevvel 661 (22 Ocak 1263) tarihinde Harran'da doğdu. Babası Hanbelî âlim Şihâbüddin Abdülhalîm, dedesi ise Mecdüddin İbn Teymiyye'dir. Aile, Harran ve çevresinde Hanbelî fıkhının gelişmesinde öncü bir rol üstlenmişti. (Ortaçağ nisbe istisnası: doğum yeri TDV İA'da açıkça Harran olarak verildiği için il doğumlu sayılmıştır.)

Eğitimi

Moğolların bölgeye yönelik baskısı üzerine ailesi 667 (1269) yılında Dımaşk'a (Şam) göç etti. İbn Teymiyye eğitimini burada tamamladı; kaynaklar iki yüzden fazla hocadan ders aldığını kaydeder. Fıkıh, hadis, tefsir ve kelam alanlarında yetişti.

Çalışmaları / Kariyeri

Babasının ölümünün ardından Dımaşk'taki Sükkeriyye Dârülhadisi başta olmak üzere çeşitli medreselerde ders verdi. Moğollara karşı mücadelede halkı ve yöneticileri teşvik etti; 702 (1303) yılında Dımaşk yakınlarındaki Şakhab'da Moğolların yenildiği savaş döneminde etkin bir rol üstlendi. Bazı itikadi ve fıkhi görüşleri dönemin âlimleriyle tartışmalara yol açtı; bu nedenle 705 (1306) yılından itibaren Kahire'de ve Dımaşk'ta birkaç kez hapsedildi.

Eserleri

Çok sayıda eser bıraktı. Başlıcaları:

• Mecmûu'l-fetâvâ: fetvalarının ve risalelerinin geniş derlemesi
• es-Siyâsetü'ş-şer'iyye: yönetim ve kamu düzenine dair
• Der'ü teâruzi'l-akl ve'n-nakl: akıl ile nakil arasındaki ilişkiyi ele alır
• Minhâcü's-sünne ve er-Red ale'l-mantıkıyyîn

Şanlıurfa için önemi

İbn Teymiyye, Harran nisbesini taşıyan ve dünyada en çok tanınan Harranlı âlimdir. Ailesinin birkaç kuşak boyunca Harran'da ilim öğretmesi, şehrin ortaçağda bir Hanbelî ilim merkezi olduğunu gösterir.

Son yılları

Son hapsi sırasında, 20 Zilkade 728 (26 Eylül 1328) tarihinde Dımaşk Kalesi'nde öldü ve Sûfiyye Kabristanı'na defnedildi. En tanınmış öğrencisi İbn Kayyim el-Cevziyye'dir.

Farklı değerlendirmeler

İbn Teymiyye kendi döneminde boşanma yemini (talak) ve kabir ziyareti, tevessül gibi konulardaki fetvaları nedeniyle eleştirildi. Bir kesim onu müctehid ve ıslahçı bir âlim olarak görürken, diğerleri bazı görüşlerini ana akım mezhep görüşlerinden sapma olarak değerlendirmiştir. Akademik çalışmalar onun düşüncesini Selefî gelenek içinde ele alır.