Niyâzî-i Mısrî

Niyâzî-i Mısrî kimdir?

Niyâzî-i Mısrî, 17. yüzyılın önde gelen mutasavvıf ve şairlerinden biridir. Asıl adı Mehmed'dir; 9 Mart 1618'de Malatya'nın Aspozi (Aspuzu) kasabasında doğdu. Halvetiyye tarikatının Mısriyye kolunun kurucusu olarak kabul edilir. Divanındaki şiirler ve ilahiler, Türk tasavvuf edebiyatının çok okunan metinleri arasındadır.

Doğumu ve ailesi

Babası Nakşibendî bir derviş olan Soğancızâde Ali Çelebi'dir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre babası, oğlunun tasavvufa yönelmesine başlangıçta karşı çıkmıştır. Doğduğu Aspozi, o dönemde Malatya halkının bağ ve yazlık yeriydi; 1838'den sonra bugünkü Malatya şehri bu bölgede gelişti.

Eğitimi

Gençliğinde bir Halvetî şeyhinden feyz aldı. 1640-1643 yılları arasında Kahire'de el-Ezher'de okudu; "Mısrî" lakabı bu dönemle ilişkilidir. Ardından İstanbul'a ve Anadolu'ya geçti; 1647'de Elmalı'da Ümmî Sinan'a intisap etti. Yaklaşık dokuz yıl hizmetinde bulunduktan sonra 1656'da halifelik aldı.

Tasavvufî çalışmaları

1661'de Bursa'ya yerleşti ve Ulucami'nin güney yanında bir dergâh kurdu; bu dergâh 20. yüzyıl başlarına kadar faaliyet gösterdi. Görüşleri ve sözleri nedeniyle önce Rodos'a (dokuz ay, 1674-1675), sonra Limni'ye sürgün edildi. Limni sürgünü yaklaşık on beş yıl sürdü; 1692'de kısa bir süre Bursa'ya döndü.

Eserleri

• *Divan* (tasavvufi şiirleri ve ilahileri)
• *Mevâidü'l-irfân*
• *Tuhfetü'l-uşşâk*
• Tasavvufi kavramlara dair çeşitli risaleler

Malatya için önemi

Malatya'nın yetiştirdiği en tanınmış mutasavvıflardan biridir. Doğduğu Aspozi, bugünkü Malatya şehrinin çekirdeğidir. Malatya'da adına anma programları düzenlenmekte, İnönü Üniversitesi'nde hayatı ve dönemi üzerine akademik çalışmalar yapılmaktadır.

Son yılları ve ölümü

16 Mart 1694'te sürgünde bulunduğu Limni adasında vefat etti. Kabrinin üzerine yapılan türbe Sultan Abdülmecid döneminde onarılmıştır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Ansiklopediler doğum yerini Aspozi kasabası, tarihini 9 Mart 1618 olarak verir. 2015'teki bir anma programına ilişkin haberde ise bir konuşmacının "8 Şubat 1618, Soğanlı köyü" ifadesi aktarılmıştır. Bu sayfada ansiklopedi bilgisi esas alınmıştır.