Münif Mehmed Paşa

Münif Mehmed Paşa kimdir?

Asıl adı Mehmed Tâhir olan Münif Paşa, Tanzimat ve II. Abdülhamid dönemlerinin önde gelen eğitimci devlet adamlarındandır. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ne göre Ayıntab'da, bugünkü Gaziantep'te doğmuştur. Osmanlı'da bilimin halka yayılması için kurulan ilk bilim derneklerinden Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye'nin kurucusu, ilk popüler bilim dergisi sayılan Mecmûa-i Fünûn'un çıkaranı ve uzun süre Maarif Nazırı olarak tanınır.

Doğumu ve ailesi

TEİS, Münif Paşa'nın Ayıntab'da doğduğunu açıkça kaydeder. Doğum yılı tartışmalıdır: TDV İslâm Ansiklopedisi 1824-25 ile 1830-31 arasında değişen tarihleri aktarırken TEİS 1828'i esas alır. Babası Hoca Abdülhâdi Efendi'dir. Mehmed Münif, Tâhir Münif gibi farklı biçimlerde de anılır.

Eğitimi

İlk tahsiline Antep'te başladı. Babasıyla birlikte gittiği Kahire'de öğrenimini sürdürdü, Şam'daki Emeviyye Medresesi'nde 1850 sonunda tamamladı.

Kariyeri

1853 başında Bâbıâli Tercüme Odası'na Arapça ve Farsça mütercimi olarak girdi. 1855-1857'de Berlin elçiliğinde ikinci kâtip ve başkâtip olarak bulundu. İstanbul'a dönünce Cemiyet-i İlmiye-i Osmaniye'nin kuruluşuna öncülük etti ve 1862'de yayımlanmaya başlayan Mecmûa-i Fünûn'u çıkardı. Beş yıl Meclis-i Kebîr-i Maârif'e başkanlık etti; üç ayrı dönemde toplam dokuz yıla yakın Maarif Nazırlığı ve bir kez Ticaret Nazırlığı yaptı. İki kez Tahran elçisi oldu; 1894'te başlayan ikinci Tahran elçiliği son resmî görevidir.

Eserleri

• Muhâverât-ı Hikemiyye: Batı düşünürlerinden çevrilmiş felsefi konuşmalar
• Hikmet-i Hukūk: hukuk felsefesine dair
• İlm-i Servet: iktisada dair
• Dâstân-ı Âl-i Osmân: manzum Osmanlı tarihi
• Fransızca ve diğer dillerden çeviriler ile eğitim, felsefe ve hukuk üzerine makaleler

Gaziantep için önemi

TDV'nin Gaziantep maddesi, 19. yüzyılda şehrin yetiştirdiği isimler arasında Maarif Nazırı Münif Mehmed Paşa'yı anar. Osmanlı eğitim ve bilim hayatının modernleşmesinde rol oynayan Antepli devlet adamlarının başında gelir.

Son yılları

Son yıllarını İstanbul'da görece yalnız geçirdi ve 6 Şubat 1910'da vefat etti. TEİS'e göre Erenköy'deki Sahrâ-yı Cedîd Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynaklar arasındaki farklar

TEİS doğum yerini açıkça Ayıntab olarak verir; TDV İslâm Ansiklopedisi ise doğum yerini yazmaz, yalnızca ilk eğitimini Antep'te aldığını belirtir. Doğum yılı için de kaynaklar arasında 1824 ile 1831 arasında değişen farklı tarihler vardır.