İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Siyasetçi, başbakan (1950–1960) · 1899 – 1961 · 1899 – 1961

Adnan Menderes

Aydın

Adnan Menderes (1899–1961), Aydın’da doğan siyasetçidir; Demokrat Parti’nin kurucularındandı, 22 Mayıs 1950–27 Mayıs 1960 arasında başbakanlık yaptı.

Hayatı

Adnan Menderes, Şaban Sitembölükbaşı’nın TDV İslâm Ansiklopedisi’ndeki maddesine göre 1899’da Aydın’da doğmuş, 17 Eylül 1961’de idam edilmiş bir siyasetçidir. 22 Mayıs 1950’den 27 Mayıs 1960’a kadar başbakanlık yaptı. Gençliğinin geçtiği Çakırbeyli Çiftliği bugünkü Koçarlı ilçesindedir; Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müze kaydına göre Adnan Menderes Demokrasi Müzesi de Koçarlı’nın Çakırbeyli mahallesindedir.

Adnan Menderes kimdir?

Adnan Menderes, Türkiye’nin çok partili döneminin ilk iktidar değişikliğiyle başbakan olan siyasetçidir. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nin tanıtımına göre tam adı Ali Adnan Ertekin Menderes’tir; babası İzmirli Kâtipzâde İbrâhim Ethem Bey, annesi Aydın’ın Hacı Alipaşazâdeler ailesinden Tevfika Hanım’dır ve ikisini de küçük yaşta kaybetti. Üniversite, dedesi Hacı Ali Paşa’dan kalan Çakırbeyli Çiftliği’ne dokuz yaşında mirasçı olduğunu yazar.

Eğitimi ve Millî Mücadele

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre 1910’da İttihat ve Terakkî İdâdîsi’ne başladı, bitirmeden İzmir’deki Kızılçullu Amerikan Koleji’ne geçti. I. Dünya Savaşı’nın sonlarında yedek subay olarak Filistin’e gönderildi. 1919’da Aydın’da Ayyıldız adlı direniş örgütünü kurdu, Söke’de piyade alayında yaver olarak Millî Mücadele’ye katıldı ve İstiklâl Madalyası aldı. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni milletvekiliyken bitirdi; İngilizce Vikipedi mezuniyet yılını 1935 olarak verir.

Siyasi yaşamı

  • 1930: TDV’ye göre Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Aydın il başkanı oldu; fırka kapanınca Cumhuriyet Halk Fırkası’na geçti.
  • 1931: Aydın milletvekili olarak TBMM’ye girdi.
  • 7 Ocak 1946: Celâl Bayar ile birlikte Demokrat Parti’nin kurucuları arasında yer aldı; Vikipedi’ye göre aynı yıl Kütahya milletvekili seçildi.
  • 14 Mayıs 1950: Demokrat Parti seçimi kazandı; Menderes 22 Mayıs 1950’de başbakan oldu.
  • 27 Mayıs 1960: Askerî darbeyle iktidardan uzaklaştırıldı.

Yargılanması ve ölümü

TDV’ye göre Yassıada’daki yargılamanın sonunda 15 Eylül 1961’de idama mahkûm edildi, 17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi ve adaya gömüldü. Ansiklopediye göre 1990’da itibarı iade edildi; 17 Eylül 1990’da mezarı Zorlu ve Polatkan’ın mezarlarıyla birlikte İstanbul’da Vatan Caddesi’ndeki anıt mezara taşındı.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yeri: TDV, Britannica ve Aydın Adnan Menderes Üniversitesi yalnızca “Aydın” diyor; Küre Ansiklopedi Aydın’ın Sarayiçi Mahallesi’ndeki dayısının konağını, İngilizce Vikipedi ise Koçarlı’yı gösteriyor. İlçe düzeyinde iki bağımsız kaynakla doğrulanamadığı için bu sayfa il düzeyinde tutuldu.
  • Doğum tarihi: Kaynakların hiçbiri gün vermiyor; Küre 1899 yazını yazıyor.
  • Ölüm yeri: TDV ve Vikipedi İmralı’yı veriyor; Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nin tanıtımı ilk satırda ölüm yeri olarak Bursa yazıyor.

Bilmediklerimiz

  • Adnan Menderes Aydın kent merkezinde mi, Koçarlı’daki çiftlikte mi doğdu?
  • Küre’nin andığı Sarayiçi Mahallesi’ndeki konak bugün ayakta mı?
  • Demokrasi Müzesi hangi yıl ziyarete açıldı?

Adnan Menderes Hakkında Sık Sorulanlar

Adnan Menderes kimdir?

1899–1961 yılları arasında yaşamış siyasetçidir. Demokrat Parti’nin kurucularındandı ve 22 Mayıs 1950–27 Mayıs 1960 arasında başbakanlık yaptı.

Adnan Menderes nereli, nerede doğdu?

TDV İslâm Ansiklopedisi, Britannica ve Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’ne göre Aydın’da doğdu. İngilizce Vikipedi Koçarlı’yı, Küre Ansiklopedi Aydın’ın Sarayiçi Mahallesi’ni gösteriyor.

Adnan Menderes Demokrasi Müzesi nerede?

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın müze kaydına göre Koçarlı’nın Çakırbeyli mahallesindedir.

Adnan Menderes ne zaman öldü?

17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi.

Adnan Menderes’in mezarı nerede?

TDV’ye göre 17 Eylül 1990’da İstanbul’da Vatan Caddesi’ndeki anıt mezara taşındı.

Aydın'ın Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?