İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Peripatetik filozof, Aristoteles şârihi · 2. yüzyıl sonu – 3. yüzyıl başı

Afrodisiaslı İskender

Aydın / Karacasu / Geyre

Afrodisiaslı İskender (2.–3. yüzyıl), Afrodisias’tan Peripatetik filozoftur; Aristoteles şerhleri ve Kader Üzerine adlı eseriyle tanınır.

Hayatı

Afrodisiaslı İskender, Stanford Encyclopedia of Philosophy’ye (SEP) göre 2. yüzyılın sonu ile 3. yüzyılın başında etkin olmuş bir Peripatetik filozoftur. Bugün Karacasu ilçesinde kalan antik Afrodisias kentinden gelir. Aristoteles’in eserlerine yazdığı şerhlerle tanınır; bu şerhler Arapça ve Latince çevirilerle Orta Çağ düşüncesine ulaştı. Doğduğu kent bugün Aydın il sınırları içindedir.

Afrodisiaslı İskender kimdir?

Afrodisiaslı İskender (Latince kaynaklarda Alexander Aphrodisiensis), Aristoteles’in öğretisini yorumlayan Peripatetik geleneğin filozofudur. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre hocaları Herminus ve Aristokles’tir. İngilizce Vikipedi’ye göre 6. yüzyıla gelindiğinde ona kısaca “şârih” (Yunanca ho eksegetes) deniyordu; şerhleri Aristoteles’i anlamak için temel metin sayılıyordu.

Afrodisias’tan Atina’ya

SEP’e göre İskender’in Afrodisiaslı olup olmadığı uzun süre belirsizdi. 2001’de Afrodisias’ta bulunan ve Angelos Chaniotis’in 2004’te yayımladığı bir yazıt bu soruyu çözdü. Yazıt, İskender’in yine İskender adını taşıyan babası için diktirdiği bir heykelin kaidesindedir ve oğlu “Atina’daki felsefe okullarının başkanlarından biri” olarak tanıtır. İngilizce Vikipedi’ye göre yazıt filozofun tam adını Titus Aurelius Alexander olarak verir.

İskender, Kader Üzerine adlı eserini imparatorlar Septimius Severus ve Caracalla’ya ithaf eder ve kendisini bir kürsüye atadıkları için onlara teşekkür eder. SEP’e göre iki imparatorun birlikte hüküm sürdüğü 198–209 yılları bu eserin yazılış dönemini kabaca gösterir. Marcus Aurelius’un 176’da Atina’da kurduğu dört felsefe kürsüsünden birini tutup tutmadığı ise belli değildir.

Eserleri

SEP’in sınıflamasına göre günümüze ulaşan eserleri şöyledir:

  • Şerhler: Birinci Analitikler’in I. kitabı, Topikler, Metafizik (I–V. kitaplar sahih sayılıyor), Meteoroloji ve Duyum ve Duyulanlar üzerine.
  • Bağımsız eserler: Kader Üzerine, Ruh Üzerine, Karışım ve Büyüme Üzerine, Sorunlar ve Çözümler, Ahlak Sorunları; öğrencilerince derlenmiş olabilecek Mantissa.
  • Yalnızca Arapçası kalanlar: Evrenin İlkeleri Üzerine, İnayet Üzerine ve Galenos’a Karşı Hareket Üzerine.

TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İbn Ebû Usaybia ona 49 eser atfeder; bunların 9’u şerh, 40’ı telif eserdir. Abdurrahman Bedevî, Grekçesi kaybolup Arapçası kalan eserlerini iki ayrı kitapta yayımladı.

Etkisi

SEP’e göre İskender’in şerhleri Arapça felsefe geleneğinin merkezinde yer aldı ve Maimonides bunlardan yoğun biçimde yararlandı. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre İbn Rüşd, Metafizik tefsirinde İskender’e 52 kez atıfta bulunur. Latin dünyasında çevirisi azdır; SEP’e göre William of Moerbeke onun Meteoroloji ve Duyum şerhlerini Latinceye çevirdi.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yeri: TDV İslâm Ansiklopedisi (2000) Afrodisias’ta doğduğunun “sanıldığını” yazar. SEP ve İngilizce Vikipedi ise 2004’te yayımlanan Afrodisias yazıtına dayanarak Afrodisiaslı olduğunu kesin kabul eder; TDV maddesi bu yazıttan önce yazılmıştır.
  • Atina’daki görevi: TDV, Bedevî’ye atıfla Lykeion’da 197–211 yılları arasında okul başkanı olarak ders verdiğini aktarır ve derslerin yerini tartışmalı sayar. SEP yalnızca 198–209 ortak saltanat aralığını tarih ipucu olarak verir ve dört kürsüden birini tuttuğunu kesin saymaz.

Bilmediklerimiz

  • İskender hangi yıl doğdu, hangi yıl ve nerede öldü?
  • Atina’daki kürsüsü Marcus Aurelius’un kurduğu dört kürsüden biri miydi?
  • Babası için diktirdiği heykelin kaidesi bugün nerede korunuyor?
  • Yalnızca adı bilinen kayıp şerhlerinin (Kategoriler, Fizik, Gök Üzerine) metinleri bir gün bulunabilir mi?

Afrodisiaslı İskender Hakkında Sık Sorulanlar

Afrodisiaslı İskender kimdir?

2. yüzyılın sonu ile 3. yüzyılın başında yaşamış Peripatetik filozoftur. Aristoteles’e yazdığı şerhlerle tanınır; Atina’da bir felsefe okulunun başındaydı.

Afrodisiaslı İskender nereli, nerede doğdu?

Bugün Karacasu ilçesinde kalan antik Afrodisias kentindendir. 2001’de Afrodisias’ta bulunan bir yazıt bunu doğrular; TDV İslâm Ansiklopedisi ise 2000’de “doğduğu sanılmaktadır” diye yazmıştı.

Neden “şârih” diye anılır?

Aristoteles’in eserlerine yazdığı şerhler o kadar çok kullanıldı ki 6. yüzyıla gelindiğinde ona kısaca “şârih” denmeye başlandı.

Hangi eserleri günümüze ulaştı?

Birinci Analitikler I, Topikler, Metafizik I–V, Meteoroloji ve Duyum üzerine şerhleri ile Kader Üzerine ve Ruh Üzerine gibi bağımsız eserleri.

İslam düşüncesini nasıl etkiledi?

Şerhleri Arapça felsefe geleneğinin merkezinde yer aldı; TDV’ye göre İbn Rüşd Metafizik tefsirinde ona 52 kez atıfta bulunur.

Geyre'nin Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?