İçeriğe geç
Temsilî illüstrasyon · portre yok

Filozof, astronom, matematikçi · y. MÖ 624/620 – y. MÖ 546

Miletoslu Thales

Aydın / Didim

Miletoslu Thales (y. MÖ 624/620–546), bugünkü Didim sınırlarındaki Miletos’ta yaşamış filozoftur; suyu her şeyin ilkesi saydı, Yedi Bilge’nin ilki sayıldı.

Hayatı

Miletoslu Thales, Internet Encyclopedia of Philosophy’ye (IEP) göre yaklaşık MÖ 620’de İonia’daki Miletos’ta doğmuş, yaklaşık MÖ 546’da ölmüş bir filozof ve doğa bilginidir. Miletos’un kalıntıları bugün Didim ilçesinin Balat mahallesi yakınındadır. Britannica onu geleneksel olarak antik Yunanistan’ın Yedi Bilge’si arasında sayar ve yaşamını yaklaşık MÖ 624/620 ile 548/545 arasına yerleştirir. Yazdığı kesin bir eser günümüze ulaşmadı; bildiklerimiz Herodot, Aristoteles ve Diogenes Laertios gibi sonraki yazarlardan gelir.

Miletoslu Thales kimdir?

Thales, evreni tanrılara başvurmadan, doğal bir ilkeyle açıklamaya çalışan ilk düşünürlerden biridir. IEP’ye göre Aristoteles, Thales’in her şeyin kaynağı olarak suyu gördüğünü aktarır. Britannica bu görüşte Dünya’nın büyük bir su üzerinde yüzen yassı bir disk olarak düşünüldüğünü yazar. Platon’un Protagoras diyaloğu onu Yedi Bilge listesinin başında anar.

Miletos’ta yaşamı ve kökeni

Diogenes Laertios’un Ünlü Filozofların Yaşamları adlı eserine göre babası Examyas, annesi Kleobuline’dir. Aynı eser, Herodot, Duris ve Demokritos’a dayanarak ailenin Fenike kökenli Thelidai soyundan geldiğini; Thales’in Neleus ile birlikte Miletos’a gelip yurttaşlığa kabul edildiğini yazar, ama yazarların çoğunun onu gerçek bir Miletoslu saydığını da ekler. Diogenes’e göre Atina’da Damasias’ın arkhonluğunda “bilge” unvanını alan ilk kişi odur; Loeb editörü bu tarihi MÖ 582 olarak verir.

Tutulma ve öteki işleri

  • Güneş tutulması: IEP’ye göre Herodot, Thales’in gündüzün geceye döneceğini önceden bildirdiğini aktarır; ansiklopedi tutulmayı 28 Mayıs MÖ 585’e tarihler ve hesabın nasıl yapıldığının bilinmediğini vurgular.
  • Halys (Kızılırmak) geçişi: Herodot, Thales’in Lidya kralı Kroisos’un ordusunu nehrin yönünü değiştirerek geçirdiği yolundaki yaygın inanışı aktarır, ama kendisi buna kuşkuyla bakar.
  • Geometri: IEP’ye göre beş Öklid teoremi açıkça ona atfedilir; ansiklopedi bunların biçimsel ispat değil, çoğunlukla tümevarımsal gösterimler olduğunu belirtir. Britannica da ona atfedilen geometri buluşlarının güvenilirliğinin tartışmalı olduğunu not eder.
  • Piramit ölçümü: Diogenes, Hieronymos’a dayanarak Thales’in Mısır piramitlerinin yüksekliğini gölgelerinden ölçtüğünü yazar.
  • Mıknatıs: Aristoteles’e göre Thales, demiri hareket ettirdiği için mıknatıs taşının bir ruhu olduğunu söylemiştir.

Ölümü

Diogenes Laertios’a göre Thales yaşlılığında bir atletizm yarışmasını izlerken sıcaktan ve susuzluktan öldü; ölüm yaşını 78, Sosikrates’e göre ise 90 olarak verir.

Miletos bugün

Thales’in yaşadığı kentin kalıntıları Miletos sayfasında anlatılıyor; aynı ilçedeki kehanet merkezi için Didyma Apollon Tapınağı sayfası var.

Kaynaklar arasındaki farklar

  • Doğum yılı: Britannica yaklaşık MÖ 624/620, IEP yaklaşık MÖ 620 veriyor; Diogenes Laertios’un Loeb çevirisi Apollodoros’a dayanarak 35. Olimpiyat’ın ilk yılını (MÖ 640) yazıyor.
  • Ölüm yaşı: Diogenes 78 yaşını, Sosikrates’e dayanarak 90 yaşını aktarıyor.
  • Kökeni: Diogenes, Herodot’a dayanarak Fenike kökenli bir aileden geldiğini yazıyor; aynı yerde yazarların çoğunun onu Miletoslu saydığını da belirtiyor.
  • Eser yazıp yazmadığı: IEP, Thales’in bir şey yazıp yazmadığının tartışmalı olduğunu ve Diogenes’in kendisine atfedilen eserlerin sahiciliğinden kuşku duyduğunu belirtiyor.

Bilmediklerimiz

  • Thales MÖ 585 tutulmasını hangi yöntemle önceden bildirdi?
  • Herhangi bir eser yazdı mı, yazdıysa neler?
  • Mısır’a ve Doğu’ya gerçekten yolculuk etti mi?
  • Miletos’ta yaşadığı mahalle ya da evi biliniyor mu?

Miletoslu Thales Hakkında Sık Sorulanlar

Miletoslu Thales kimdir?

MÖ 6. yüzyılda Miletos’ta yaşamış filozof ve doğa bilginidir. Suyu her şeyin ilkesi saydı ve Yedi Bilge’nin ilki olarak anıldı.

Thales nereli, nerede doğdu?

IEP ve Britannica’ya göre İonia’daki Miletos’ta doğdu. Miletos’un kalıntıları bugün Aydın’ın Didim ilçesindedir.

Thales’in güneş tutulması tahmini nedir?

Herodot’a göre Thales bir tutulmanın gerçekleşeceği yılı önceden bildirdi. IEP bu tutulmayı 28 Mayıs MÖ 585’e tarihler; yöntemi bilinmiyor.

Thales’e göre her şeyin ilkesi nedir?

Aristoteles’in aktarımına göre sudur.

Thales’in kitabı var mı?

Günümüze ulaşan bir eseri yok; bir şey yazıp yazmadığı da tartışmalıdır.

Didim'in Değerleri

Tümünü gör

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?