Hayatı
Afrodisiaslı Khariton, İngilizce Vikipedi’nin aktardığına göre romanının ilk cümlesinde kendini “Afrodisiaslı Khariton, hatip Athenagoras’ın kâtibi” diye tanıtan Antik Yunan romancısıdır. Tek eseri Kallirhoe (Khaireas ile Kallirhoe), tam metni günümüze ulaşan en eski Yunan aşk romanlarındandır. Yazarın kenti antik Afrodisias, bugün Aydın’ın Karacasu ilçesindedir.
Afrodisiaslı Khariton kimdir?
Khariton, Yunanca yazılmış “ideal” aşk romanı türünün ilk örneklerinden birini veren yazardır. Hakkında bilinenlerin neredeyse tamamı romanın kendisinden gelir: Afrodisiaslıdır ve Athenagoras adlı bir hatibin kâtibidir. İngilizce Vikipedi, “Khariton” adının bir takma ad olabileceğini, ancak hem Khariton hem de Athenagoras adlarının Afrodisias yazıtlarında geçtiğini not eder. Stefan Tilg’in 2010’da Oxford University Press’ten çıkan kitabı, Khariton’u Yunan aşk romanını bilinçli olarak “icat eden” yazar olarak ele alır; Bryn Mawr Classical Review’daki incelemeye göre Tilg türün kendiliğinden evrildiği görüşünü reddeder.
Kallirhoe neyi anlatır?
İngilizce Vikipedi’ye göre roman, Siraküza’da güzelliğiyle ün salmış Kallirhoe ile Khaireas’ın evliliğiyle başlar. Reddedilen talipler Khaireas’ı karısının sadakatsiz olduğuna inandırır; Khaireas öfkeyle Kallirhoe’ye vurur ve genç kadın ölü sanılıp mezara konur. Mezarı soyan korsanlar onu uyanmış bulur ve Milet’te köle olarak satar. Kallirhoe burada Dionysios ile evlenir; Dionysios, Kallirhoe’nin oğlunu kendi çocuğu sanır. Olaylar MÖ 400 dolaylarına yerleştirilmiştir ve tarihî kişiler de romanda yer alır; Tomas Hägg bu nedenle eseri erken bir tarihî roman olarak okur.
Metin bugüne nasıl ulaştı?
İngilizce Vikipedi’ye göre roman 13. yüzyıldan kalma, pek güvenilir sayılmayan tek bir el yazmasıyla korundu. Mısır’da, Oksirinhos ve Karanis’te romana ait beş ayrı papirüs parçası bulundu; bunlardan birinin pahalı bir parşömene yazılmış olması, okurlar arasında yerel seçkinlerin de bulunduğunu düşündürür. İlk basımı J. P. D’Orville 1750’de Amsterdam’da, Johann Jacob Reiske’nin Latince çevirisiyle yayımladı.
Ne zaman yaşadı?
Khariton’un yaşadığı dönem kesin bilinmiyor. Papirüs parçaları yazı biçimine göre MS 200 dolaylarına tarihlendiği için roman bu tarihten önce yazılmış olmalıdır. Romalı şair Persius (ö. MS 62), Hicivler’inin birincisinde küçümseyerek bir “Kallirhoe”den söz eder; bu gönderme Khariton’un romanına ise eser MS 62’den önce okunuyordu. Bryn Mawr Classical Review’a göre Tilg, yazılış tarihini MÖ 19 ile MS 62 arasına, en olası olarak MS 41–62’ye yerleştirir.
Kaynaklar arasındaki farklar
- Tarihleme: Encyclopaedia Britannica’nın 1860 baskısı Khariton’u yaklaşık MS 5. yüzyıla koyar; 19. yüzyılda MS 6. yüzyılı öneren görüş de vardı. Papirüslerin bulunmasından sonra modern araştırmalar MS 1. yüzyıla yöneldi: A. D. Papanikolaou (1979) MÖ 1. yüzyılın ikinci yarısını, sözcük incelemesi MS 1. yüzyıl sonu ile 2. yüzyıl başını, Tilg MS 41–62’yi öne çıkarır.
- En eski roman mı? İngilizce Vikipedi, tam metni kalan en eski Avrupa romanının Kallirhoe mi yoksa Petronius’un Satyricon’u mu olduğunun tartışmalı olduğunu belirtir.
- Ad: Bazı araştırmacılar “Khariton” adını takma ad sayar; adın Afrodisias yazıtlarında geçmesi gerçek bir kişiye işaret edebilir.
Bilmediklerimiz
- Khariton hangi yıllarda doğdu ve öldü?
- “Khariton” gerçek adı mı, yoksa bir takma ad mı?
- Kâtibi olduğu hatip Athenagoras, Afrodisias yazıtlarında adı geçen Athenagoras ile aynı kişi mi?
- Persius’un küçümsediği “Kallirhoe” gerçekten bu roman mı?
Afrodisiaslı Khariton Hakkında Sık Sorulanlar
Afrodisiaslı Khariton kimdir?
Kallirhoe (Khaireas ile Kallirhoe) adlı Yunanca aşk romanının yazarıdır. Romanında kendini Afrodisiaslı ve hatip Athenagoras’ın kâtibi olarak tanıtır.
Khariton nereli, nerede doğdu?
Kendi ifadesiyle Afrodisiaslıdır; Encyclopaedia Britannica da onu Karya’daki Afrodisias’tan bir yazar olarak anar. Afrodisias bugün Aydın’ın Karacasu ilçesindedir. Doğum yılı bilinmiyor.
Kallirhoe ne zaman yazıldı?
Kesin bilinmiyor. Papirüsler eseri en geç MS 200’e bağlar; Stefan Tilg en olası aralık olarak MS 41–62’yi önerir.
Kallirhoe’nin konusu nedir?
Siraküzalı Khaireas ile Kallirhoe’nin evliliği, bir yanlış anlamayla ayrılmaları ve Kallirhoe’nin korsanlarca Milet’te köle olarak satılmasıyla başlayan bir aşk ve macera romanıdır.
Metin günümüze nasıl ulaştı?
13. yüzyıldan kalma tek bir el yazmasıyla; ayrıca Mısır’da beş papirüs parçası bulundu. İlk basımı 1750’de Amsterdam’da yapıldı.
Geyre'nin Değerleri
Tümünü görKeşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.