Besni Eski Yerleşim

Hakkında

Eski Besni, bugünkü Besni ilçe merkezinin yaklaşık 5 km güneyinde, Besni Kalesi'nin çevresinde gelişmiş tarihi yerleşim yeridir (TDV İslâm Ansiklopedisi). Şehir, yakınındaki derenin taşkınları ve heyelanlar nedeniyle birçok kez yer değiştirmek zorunda kalmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Yerleşim, Kommagene döneminde Bahsna, Süryanicede Bethesna, daha sonra Behisni ve Bihisni adlarıyla anılmış, sonunda Besni adını almıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Tarihçe

Besni, Bağdat-Halep ticaret yolu üzerindeki konumu nedeniyle sık sık el değiştirmiştir. Bölge Akad, Hurri, Mitanni ve Asur egemenliğinden sonra Pers, Makedon ve Roma yönetimine geçmiş; ardından Araplar, Bizanslılar, Selçuklular, Haçlılar, Zengîler, Eyyûbîler, Moğollar, Ermeniler ve Memlükler burayı farklı dönemlerde elinde tutmuştur (TDV İslâm Ansiklopedisi). Timur 1400'de kaleyi kuşatmıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Osmanlı hâkimiyeti 1516'da Yavuz Sultan Selim döneminde başlamıştır (TDV İslâm Ansiklopedisi). 16. yüzyıl kayıtlarında kale, Zâdegeş, Bezmgâh, Sofraz ve Fal'daki camilere ait vakıflar geçer. 1900'lere doğru şehirde 13 cami bulunduğu bildirilir (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Taşınma kararı, eski yerin dar oluşu nedeniyle Cumhuriyet'in ilk yıllarından beri gündemdeydi. Heyelan ve sel nedeniyle şehir 1950-1965 yılları arasında bugünkü yerine taşınmıştır. Halkın bir kısmı uzun süre eski evlerinde yaşamaya devam etmiştir. 1955'te eşkıyaların bir mahalleye baskın düzenlemesi ve çok sayıda kişinin ölmesi taşınmayı hızlandırmıştır (Vikipedi). Taşınmanın ardından birçok kişi çevre il ve ilçelere göç etmiştir (TDV İslâm Ansiklopedisi).

Neler görülür?

Alandaki en belirgin yapı, Memlükler döneminde güçlendirilen Besni Kalesi'dir (TDV İslâm Ansiklopedisi). TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Adıyaman maddesi, Besni Kalesi'ni bugün harap durumdaki kaleler arasında sayar (TDV İslâm Ansiklopedisi, 1988).

Çarşı, Külhanönü, Toktamış ve Ulu camilerinden bugün yalnızca kalıntılar ayaktadır (TDV İslâm Ansiklopedisi). Eski Besni ören yerindeki minarelerin bozulmasını tahribatsız yöntemlerle inceleyen akademik bir çalışma da yapılmıştır (Konya Teknik Üniversitesi).

Yakın çevrede Hacı Ali Bey Türbesi gibi tekke ve zaviyeler, Göksu (Kızılin) Köprüsü ve Sofraz köyündeki Kül şehri kalıntıları bulunur (TDV İslâm Ansiklopedisi). Besni çevresinde yapılan araştırmalarda höyükler, Geç Hellenistik ve Roma dönemi nekropolleri ile kaya mezarları da tespit edilmiştir (Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, 2022).

2023 depremleri

Taranan kaynaklarda Eski Besni'deki kalıntıların 6 Şubat 2023 depremlerinden nasıl etkilendiğine dair bilgi bulunamamıştır. Yapılar zaten harap durumda olduğundan, ziyaret öncesinde güncel durum için yerel yetkililere danışılması önerilir.

Ziyaret

Alan, düzenlenmiş bir müze veya ören yeri değildir. Giriş ücreti ve ziyaret saatleri hakkında resmî bilgi bulunamamıştır. Kalıntılar arasında dolaşırken yıkılmış duvarlar ve dengesiz zeminlere dikkat edilmelidir.