Birecik Kelaynak Üretme İstasyonu

Hakkında

Birecik Kelaynak Üretme İstasyonu, nesli tükenme tehlikesi altındaki kelaynak kuşunu (Geronticus eremita) korumak için Birecik'te, Fırat kıyısında kurulmuş bir koruma ve üretme merkezidir. İstasyon bugün Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü bünyesinde çalışır (Urfanatik, 2026).

Kelaynağın dünyadaki doğal popülasyonları yalnızca Fas ve Türkiye'de bulunur (AA, 2026). Tür, Dünya Doğayı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği'nin kırmızı listesinde kritik durumdaki türler arasında yer alır (DHA, 2023). Birecik halkı kelaynağı bereketin habercisi olarak görür ve koruma çalışmalarını destekler (Küre Ansiklopedi).

Tarihçe

Birecik'teki kelaynak sayısı, tarım ilaçları ve sıtma mücadelesi kapsamındaki ilaçlamalar nedeniyle 50'nin altına düştü (DHA, 2023). İstasyon 1977'de kuruldu ve üretime 2 yetişkin ile 9 yavru, toplam 11 kuşla başladı (AA, 2026). Sayı 2001'de 41 iken 2023'te 333'e çıktı (DHA, 2023). 2026 üreme döneminde 66 yavrunun katılmasıyla kuş sayısı 334 oldu (AA, 2026). Saray köyündeki Yamaç Adası'nda bulunan tarlalar ve Birecik Fidanlık alanı yaban hayatı geliştirme sahası ilan edilmiştir (DHA, 2023). Göbeklitepe'de bulunan kuş figürleri, türün bölgede yaklaşık 10 bin yıl önce de yaşadığına işaret eder (DHA, 2023).

Neler görülür?

Kuşlar yılın yaklaşık altı ayını kafeslerde, altı ayını doğada geçirir (DHA, 2023). Üreme döneminde, şubat ve mart aylarında serbest bırakılırlar; Fırat kıyısındaki kayalıklarda yuva yapar, genellikle 1-3 yumurta bırakırlar ve kuluçka yaklaşık dört hafta sürer. Göç zamanı geldiğinde yeniden kontrollü alanlara alınırlar (Urfanatik, 2026). 2026'da kuşlar 14 Şubat'ta serbest bırakılmış, haziranda yeniden kontrollü alanlara alınmıştır (AA, 2026).

2022'de kuş sayısı 325 olarak bildirilmişti (Urfanatik, 2022). Kuşların bir bölümü göç etmeleri için serbest bırakılmaktadır. Bu sayı 2021'de 15 iken 2025'te 45'e çıkmıştır. GPS vericili kuşlar Suriye, Ürdün ve Suudi Arabistan yönünde izlenmiştir (AA, 2026; DHA, 2023).

İstasyonun tanıtım biriminde kelaynağın yanı sıra Şanlıurfa'da yaşayan ceylan, çöl varanı, çizgili sırtlan ve Fırat kaplumbağası gibi türler hakkında bilgi verilir (Urfanatik, 2022).

Ziyaret

İstasyon ziyaretçilere açıktır ve birçok tur şirketinin güzergâhında yer alır. 2022 tarihli habere göre yıllık ziyaretçi sayısı 100 binin üzerindedir (Urfanatik, 2022). Kuşları serbest hâlde, Fırat kıyısındaki yuva alanlarında görmek için şubat-haziran arası, kafeslerde görmek için yılın diğer ayları uygundur; bu dönemler yıla göre değişebilir. Ziyaret saatleri ve olası ücretle ilgili güncel resmî bilgiye ulaşılamamıştır; gitmeden önce istasyonla iletişime geçmek yararlı olur.