İçeriğe geç
Lezzet

Sivrihisar Kelem Dolması

Sivrihisar · Eskişehir

Sivrihisar Kelem Dolması, Sivrihisar’a özgü, kepen kelemi yapraklarına dana kıymalı ince dene sarılıp üçgen biçimde pişirilen bir lahana dolmasıdır.

Sivrihisar Kelem Dolması Hakkında

Sivrihisar Kelem Dolması nedir?

Sivrihisar Kelem Dolması, dana kıyması ve ince deneyle hazırlanan harcın lahana yapraklarına üçgen (muska) biçiminde sarılmasıyla yapılan bir dolmadır. TÜRKPATENT tescil belgesine göre ince dene, eşit miktarda pilavlık bulgur ile ince dövülmüş yarma (göce) karışımıdır. Yörede “kepen kelemi” denen beyaz, ince yapraklı, yumuşak ve ince damarlı lahana kullanılır. Pişirme suyuna salça ya da başka bir bileşen eklenmez; serviste yoğurt ya da tereyağlı salçalı sos gibi ilaveler yapılmaz.

Yapraklar

Belgeye göre yapraklar taze, kurutulmuş ya da dondurulmuş kullanılabilir. Taze lahana eylülde toplanır; hemen kullanılmayacaksa kökü ve sapı kesilmeden gölgede en fazla 10 gün soldurulur. Kurutmalık yapraklar 3–4 gün soldurulup damarlarından ipe dizilerek kuru, serin yerde asılır. Dondurmalık yapraklar 3 gün soldurulur, 2 dakika kaynar suda haşlanır, damarları kesilip 10’arlı poşetlerde saklanır. Taze yapraklar 5 dakikada bir çevrilerek yaklaşık 15 dakika haşlanır, tepsiye dizilip 3 g tuz serpilerek 10 dakika soğutulur.

Sarma ve pişirme

Kalın damarlar ayrılır, yapraklar en fazla 3–4 cm genişliğinde şeritlere kesilir ve fındık büyüklüğünde harç konup damarlı taraf içe gelecek biçimde sıkıca üçgen sarılır. Belge, dene bekleyince şiştiği için harcın hemen kullanılmasını ve dolmaların hemen pişirilmesini istiyor. Taze ya da dondurulmuş yapraklı dolma geniş tabanlı tencerede yaklaşık 400 ml suyla kaynayınca kısık ateşte 30 dakika, ardından 200 ml su eklenip 10 dakika daha pişirilir. Kurutulmuş yapraklı dolmada su önce 45 dakika kısık ateşte kaynatılır, dolmalar eklenip 15 dakika daha pişirilir. Dolma 15 dakika dinlendirilip servis edilir.

Coğrafi işaret

Sivrihisar Belediyesi’nin 7 Ağustos 2021’deki başvurusuyla (C2021/000304), 1189 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi. Tescil tarihi belgede 4 Ağustos 2022, TÜRKPATENT veri tabanında 7 Ağustos 2022 olarak geçiyor. Coğrafi sınır Eskişehir’in Sivrihisar ilçesidir. Denetimi Sivrihisar Belediyesi koordinatörlüğünde Belediye, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, S.S. Sivrihisar Asma Yaprağı Üreten Eller Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi ve Sivrihisar Kültür, Turizm ve Dayanışma Derneği’nden birer uzmanla 4 kişilik kurul yılda bir kez yapar.

Nerede bulunur?

Tescilin coğrafi sınırı Sivrihisar ilçesidir; tüm üretim aşamaları ilçe içinde yapılmalıdır.

  • Coğrafi işaretli
  • Dolma
  • Lahana
  • Kıyma
  • Bulgur
  • Mahreç işareti
  • Sivrihisar
  • Eskişehir

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesine göre kelem dolmasının geçmişi eskiye dayanır ve Sivrihisar mutfak kültüründe önemli bir yeri vardır; misafirliklerde, bayram ve düğün gibi özel günlerin sofralarında yer alır. Yöre dilinde lahanaya “kelem” deniyor; belge ilçede yetişen kepen kelemini tercih ediyor. Taze yaprağın bulunmadığı dönem için kurutma ve dondurma yöntemlerinin ayrıntılı tarif edilmesi, dolmanın yıl boyu yapıldığını gösteriyor. Belgede ayrıntılı bir tarihçe yok.

Nasıl Hazırlanır?

  • Porsiyon 6 kişilik

Malzemeler

İç harç (6 kişilik)

  • 500 g dana kıyma
  • 300 g ince dene (≈ yarı pilavlık bulgur, yarı göce)
  • 100 ml su
  • 18 g domates salçası (≈ yalnız harçta)
  • 3 g kırmızı pul biber
  • 3 g tuz

Sarma ve pişirme

  • 10 adet kelem yaprağı (≈ kepen kelemi)
  • 600 ml su
  • 3 g tuz (≈ haşlanan yaprakların üzerine)

≈ ile verilen ev ölçüleri yaklaşıktır; esas ölçü gramajdır.

Hazırlanışı

  1. Haşla Taze yapraklar 5 dakikada bir çevrilerek yaklaşık 15 dakika haşlanır, tuzlanıp 10 dakika soğutulur.
  2. Harç Kıyma, dene, su, salça, pul biber ve tuz iyice yoğrulur, hemen kullanılır.
  3. Kes Kalın damarlar ayrılır, yapraklar en fazla 3–4 cm’lik şeritlere kesilir.
  4. Sar Fındık büyüklüğünde harç konup damarlı taraf içe gelecek biçimde sıkıca üçgen sarılır.
  5. Pişir 400 ml suyla kaynayınca kısık ateşte 30 dakika, 200 ml su eklenip 10 dakika daha pişirilir.
  6. Dinlendir 15 dakika dinlendirilip servis edilir.

Sivrihisar Kelem Dolması Hangi Yöreye Ait?

Bu lezzetin yöresi henüz derlenmedi.

Sivrihisar Kelem Dolması Hakkında Sık Sorulanlar

Kelem ne demek?

Yörede lahanaya kelem denir; tescil belgesi Sivrihisar’da “kepen kelemi” denen beyaz, ince yapraklı lahanayı tarif ediyor.

İnce dene nedir?

Eşit miktarda pilavlık bulgur ile ince dövülmüş yarmanın (göce) karışımı.

Dolmalar nasıl sarılır?

3–4 cm’lik yaprak şeritlerine fındık büyüklüğünde harç konup üçgen (muska) biçiminde.

Yanında yoğurt verilir mi?

Hayır; belgeye göre pişirme suyuna salça eklenmez, serviste yoğurt ya da sos kullanılmaz.

Sivrihisar Kelem Dolması hangi tür coğrafi işaret?

Mahreç işareti; tescil no 1189, tescil ettiren Sivrihisar Belediyesi; tescil tarihi belgede 4 Ağustos 2022 olarak yazılı.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?