Siirt Fıstığı

Siirt Fıstığı nedir?

Tescil belgesine göre Siirt Fıstığı, coğrafi sınır içinde *Pistacia vera* türünün Siirt çeşidinden üretilen, çok iri meyve sınıfında yer alan ve çerezlik olarak tüketilen bir fıstıktır. Meyvesi iri, oval ve ateş renklidir; ağacı yarı dik ve kuvvetli gelişir.

Ayırt edici özellikler

• 100 tane ağırlığı: 125–155 g
• Boyut: 17–23 mm uzunluk, 9,5–12,5 mm genişlik, 9–12 mm kalınlık
• Çıtlama oranı: %75–95
• Yağ oranı: %50–60
• Olgunlaşma: orta-geç; iç meyve randımanı yüksek

Belgeye göre iyi bakılan ağaçlar her yıl ürün verir; tam verimli bir yılın ardından ertesi yıl yaklaşık %70–80 verim alınır. Sulu koşullarda dekara 262 kg kuru meyve elde edilebilir.

Tarihçe

Belgede, bölgedeki doğal bıttım ve menengiç ağaçlarının 1900'lerin başında, İran'dan Siirt Akabesi ve eski kervan yolları üzerinden gelen kervanların getirdiği aşı kalemleriyle aşılandığı ve yörenin fıstıkla böyle tanıştığı anlatılır.

Hasat ve işleme

Hasat, dış kabuk saydamlıktan matlığa döndüğünde ve kırmızı kabuk sert kabuktan kolayca ayrıldığında yapılır; salkımlar ağacın altına serilen bezlerin üzerine elle koparılır. Kurutulan ürün 50–70 kg'lık jüt ya da kanaviçe çuvallarda saklanır. İşleme kavlatma, yıkama, boş-dolu ayırma, kurutma, çıtlatma ve kavurma aşamalarından geçer; en yaygın tüketim biçimi tuzlu kavrulmuş fıstıktır.

Coğrafi işaret ve üretim

Siirt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün 15 Şubat 2022 tarihli başvurusuyla (C2022/000056), 4 Eylül 2025'te 1770 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi. Coğrafi sınır Siirt, Batman, Şanlıurfa, Şırnak, Diyarbakır ve Mardin illerini kapsar. İHA'nın Eylül 2025 tarihli haberine göre Siirt'te yaklaşık 409 bin dekar alanda 12 milyon civarında fıstık ağacı bulunuyor ve yıllık üretim yaklaşık 27 bin ton.