Kale ve Tabya
Zernak Kalesi
Erzurum / Karaçoban
Son güncelleme: 3 Ekim 2026
Saha ziyareti yapılmadı; bilgiler kaynaklardan derlendi
Karaçoban Kuşluca yakınında iki hatlı surlu Zernak (Zırnak) Kalesi: harap kümbet, Selçuklu mezarları. Kalenin yeri kaynaklarda farklı; ulaşım notları.
Hakkında
Zernak (Zırnak) Kalesi, Karaçoban'a bağlı Kuşluca köyü yakınında, sarp kayalıklar ve iki hatlı surla çevrili bir tepede duran kale; içinde harap bir kümbet ve Selçuklu dönemine ait bir mezarlık var. Erzurum Ansiklopedisi onu ilçenin en önemli tarihi yapısı sayıyor. Gitmeden bil: surların büyük bölümü temel seviyesinde ve kalenin yeri kaynaklarda farklı veriliyor.
Yola çıkmadan önce: Kalenin yerini Kuşluca'da sor; kaynaklar farklı mesafeler veriyor. Hendek kenarı ve sarp kayalıklar düşme riski taşıyor; mezarların üzerine basma.
Neden gitmeli?
Erzurum Ansiklopedisi Zırnak Kalesi'ni Karaçoban'ın en önemli tarihi yapısı olarak anıyor: çevresi yaklaşık 500 metre, girişin olduğu güney tarafta iki hatlı bir savunma duvarı ve hendek var; ansiklopediye göre hendeğin üzerine ahşap bir asma köprü kurularak kaleye giriliyordu. İç kalede bugün tamamen harap bir kümbet ve kapaklı mezarlarıyla Ahlat mezar geleneğine bağlanan bir Selçuklu mezarlığı bulunuyor.
Gündoğdu, Bayhan ve Aktemur'un Hınıs Gazetesi'nde yayımlanan 2020 tarihli yazısı surların yarım daire kesitli kulelerle desteklendiğini, bir zamanlar 10–11 metre yüksekliğe ve 1,5 metre kalınlığa ulaştığını, duvarların moloz taş ve horasan harcıyla örüldüğünü yazıyor. Aynı yazı su sarnıçları ve güneydoğudaki bir tünel nedeniyle ilk kuruluşun Urartulara kadar gidebileceğini düşünüyor. Bu ayrıntılar için ikinci bir kaynak bulamadık.
Kale tam olarak nerede?
Kaynaklar farklı:
- Erzurum Ansiklopedisi (Karaçoban): ilçe merkezine 3 km.
- Erzurum Portalı (Valilik İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü) ve Hınıs Gazetesi: Karaçoban'a 9 km, güneybatıda.
- Kaynaksız bir gezi yazısı: 23 km güneybatıda, Kuşluca'nın yaklaşık 2 km batısında.
Karaçoban ile Kuşluca arasındaki kuş uçuşu mesafe yaklaşık 11–12 km; bu bizim haritadan yaptığımız bir hesap ve 9 km tarifine en yakın değer.
Sayfadaki koordinat yapının değil, köyün noktası.
Bugün ne göreceksin?
Surların büyük bölümü temel seviyesine inmiş; güneydeki iç ve dış surlar yer yer korunmuş, kalenin en okunaklı kısmı burası. Kümbet tamamen harap. Hınıs Gazetesi'ndeki yazı hendeğin derinliğini "78 m" olarak veriyor; bu büyük ihtimalle bir yazım hatası, ama doğrulayamadık. Hendek kenarına yaklaşma.
Kalenin 1134'te yeniden yapıldığı ve Malazgirt Savaşı'nda kullanıldığı bilgileri yalnızca kaynak göstermeyen bir gezi yazısında geçiyor; akademik bir kaynakta görmedik. Kalede kazı, restorasyon ya da tescil kaydına dair bilgi bulamadık.
2863 sayılı Kanun, belirli dönemlere ait taşınmazları tescil edilmemiş olsalar da korunması gerekli kültür varlığı sayıyor.
Nasıl gidilir?
Kuşluca, Karaçoban'a bağlı bir köy. Erzurum Ansiklopedisi'ne göre Karaçoban Erzurum'a 190 km. Köyden tepeye çıkan yolun ya da patikanın durumu doğrulanmadı.
Yakın ilçe Hınıs'ta Hınıs Kanyonu ve Dere Camii var. Erzurum'un öbür tepe kalelerini merak ediyorsan Horasan'daki Iğırbığır Kalesi ve Tortum'daki Tortum Kalesi sayfalarına bak.
Ne zaman gidilir?
Haziran–eylül. Tepe açık ve rüzgârlı; yaz ortasında bile ceket götür. Temel izlerini zeminde seçmek için otun kısa olduğu yaz sonu daha iyi.
Bilmediklerimiz
- Kalenin Karaçoban'a gerçek uzaklığı ve kesin koordinatı ne?
- Hendek derinliği 7–8 m mi?
- Kale tescilli mi?
- Kümbette kim yatıyor, ne zaman yapıldı?
- Kaleye köyden çıkan bir patika var mı?
- Öne çıkan Karaçoban'ın en önemli tarihi yapısı; iki hatlı sur, harap kümbet ve kapaklı Selçuklu mezarları
- Kategori Kale ve Tabya
- Karaçoban'dan ~9 km güneybatı (Erzurum Portalı, Hınıs Gazetesi); 3 km (Erzurum Ansiklopedisi)
- Çevre ~500 m (iki kaynak)
- Dönem Kuruluşu bilinmiyor; Selçuklu ve Osmanlı onarımları
- İçinde Harap kümbet, kapaklı Selçuklu mezarları
Galeri
Fotoğraf bekleniyor
Bu yer henüz fotoğraflanmamış.
Zernak Kalesi'nden bir fotoğrafınız varsa, siz de paylaşarak bu yerin tanıtılmasına katkıda bulunabilirsiniz.
İlk fotoğrafı siz paylaşınHarita
Zernak Kalesi
Kaynaklar
- Erzurum Ansiklopedisi "Karaçoban İlçesi" (Zırnak Kalesi ve Kümbeti), (yazar ve tarih belirtilmemiş) Ansiklopedi
- Erzurum Ansiklopedisi "Hınıs İlçesi", Ansiklopedi
- Erzurum Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü "Diğer Kaleler", Erzurum Portalı Resmî Yayın
- Gündoğdu H., Bayhan, A. A., Aktemur, "Tarihten Bugüne Kalelerimiz", Hınıs Gazetesi, 17.05.2020
- İkincil kaynaksız: Meral, O. "Erzurum Karaçoban", gezi-yorum.net, 05.02.2020
Katkıda Bulun
-
Fotoğraf Paylaş
Zernak Kalesi'nden fotoğraflarınızı paylaşın, bu yerin tanıtımına katkıda bulunun.
Fotoğraf yükle -
Bilgi Ekle
Ziyaret deneyiminiz, tarihçe bilgisi veya diğer detayları paylaşın.
Bilgi ekle -
Hata Düzelt
Yanlış veya eksik olduğunu düşündüğünüz bilgileri bize bildirin.
Hata bildir -
Kaynak Öner
Bu yerle ilgili güvenilir kaynakları (kitap, makale, web sitesi vb.) paylaşın.
Kaynak ekle
Gelen Katkılar
-
Daha fazla katkı bekliyoruz
Siz de deneyimlerinizi paylaşarak Zernak Kalesi hakkındaki bilgilerin zenginleşmesine yardımcı olun.
Katkıda bulunun
Zernak Kalesi Hakkında Sık Sorulanlar
Kalenin adı neden farklı yazılıyor?
Kaynaklarda Zernak, Zırnak, Zernrak ve Zimrak biçimleri geçiyor; hepsi aynı kaleyi anlatıyor.
Kale ne zaman yapıldı?
Bilinmiyor. Sarnıçlar Urartu dönemine işaret ediyor olabilir; duvar işçiliği Selçuklu ve Osmanlı onarımlarını gösteriyor.
Kale Karaçoban'a ne kadar uzak?
Kaynaklar 3 km ile 9 km arasında farklı değerler veriyor; kuş uçuşu hesap 9 km'ye yakın.
Malazgirt Savaşı'nda kullanıldı mı?
Bu bilgi yalnızca kaynak göstermeyen bir gezi yazısında geçiyor; doğrulanmadı.
Kazı yapıldı mı?
Kazı ya da restorasyon çalışmasına dair bilgi bulamadık.
Keşfetmeye devam et
Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.