Abrenk Kilisesi

Abrenk Kilisesi, Vank ve Üçpınar kilisesi adlarıyla da anılan yapı, Erzincan’ın Tercan ilçesinde, Üçpınar köyü yakınında, Vank Dağı’nın güneydoğusunda çukur bir alan içinde. Kültür Portalı’na göre kilise 1854’te yapılmış. Yanında bir şapel ve iki büyük dikili taş bulunuyor. Gitmeden bilmen gereken: yapıda bir ziyaretçi düzenlemesi olduğuna dair bilgi yok ve 2026 yazında yapının bakımsız durumu gündeme geldi.

Neden gitmeli

Abrenk Kilisesi’nin mimarisi, resmî tanıtımlarda ayrıntılı biçimde anlatılıyor ve bu anlatım yerinde kolayca izlenebiliyor. Kültür Portalı’nın tanımına göre dikdörtgen planlı yapının dış yüzü düzgün kesme taştan, içi harçlı taş örgüden. Kiliseye yuvarlak kemerli bir kapıdan giriliyor. İçeride iki sıra sütun, mekânı bir ana ve iki yan olmak üzere üç sahına bölüyor; sütunlar birbirine ve duvarlara yuvarlak kemerlerle bağlanıyor.

Ana sahının ortasında, dıştan külahlı bir kubbe yükseliyor ve kubbede toplam 12 pencere var. Yan sahınların pencereleri kareye yakın dikdörtgen; içteki pencereler kemerli ve ışığı içeri alacak biçimde açılmış. Kubbedeki pencerelerden süzülen ışığın taş sütunlar arasında nasıl dağıldığını görmek, yapının tasarımını anlamanın en iyi yolu.

Kilisenin yanındaki dikili taşlar ise yapıya ayrı bir katman ekliyor. Kültür Portalı’na göre bu taşların en büyüğü yaklaşık 5 metre uzunluğunda; üzerlerinde büyük haç motifleri, düzgün geometrik bordürler ve alt bölümlerinde pano hâlinde kitabeler var. Valilik de taşların mimarisi ve bezemesiyle dikkat çektiğini vurguluyor. Hem bir 19. yüzyıl kilise mimarisini hem de ondan çok daha eski olabilecek anıtsal taşları aynı alanda görmek, Tercan’ın katmanlı geçmişini yerinde okumak demek.

Kritik bilgi: Dikili taşlar ne zaman dikildi?

Bu sorunun kaynaklarda tek bir cevabı yok ve farklar yüzyıllarla ölçülüyor:

• Kültür Portalı (kaynak olarak Kalkınma Ajansı tanıtım dokümanını ve 2014 tarihli Erzincan Gezi Rehberi’ni gösteriyor): Üç taş 17. yüzyılda kaya zemine dikilmiş ve çevresi açık hava ibadet mekânı olarak düzenlenmiş. Kitabede 1684 tarihi okunuyor; taşların üzerinde Osmanlıca yazılar bulunuyor.
• Erzincan Valiliği: Taşlar, 12. yüzyıldan sonraki Selçuklu Beyi Nasurettin dönemine tarihlenen kitabeler taşıyor.
• Diğer yayınlar: Taşların üzerinde 1191 ve 1194 tarihlerinin okunduğu aktarılıyor.

Kaynaklar taşların sayısı ve yazısı konusunda da ayrışıyor. Kültür Portalı üç taştan ikisinin ayakta kaldığını, birinin yıkıldığını yazıyor; valilik ise iki dikili taştan söz ediyor. Kitabelerin dili de kaynaklara göre farklı tanımlanıyor.

Dikili taşların tarihi ve kitabelerinin dili, yayımlanmış bir kitabe okumasından doğrulanmadı.

Konum

Kültür Portalı kiliseyi Üçpınar köyünde, valilik ve kaymakamlık ise köyün yakınında, Vank Dağı’nın güneydoğusundaki çukur bir alanda gösteriyor. Bazı yayınlar yapıyı köyün birkaç kilometre güneyinde tarif ediyor.

Köye göre kesin konum doğrulanmadı.

Bugünkü durum

Kilise, 1854 tarihli bir Ermeni kilisesi olarak inşa edildi. Haziran 2026’da Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Erzincan Şubesi üyeleri yapıyı ziyaret ederek bakımsız durumunu kamuoyunun gündemine taşıdı; aynı haberde yapının yıkıma terk edildiği ve alandaki şapelin doğu bölümünün harap olduğu belirtildi.

Yapının tescil durumu ve koruma ya da restorasyon planı olup olmadığı doğrulanmadı.

Yapıya zarar verme

Dikili taşlara ve duvarlara tırmanma, taşlara dokunarak yüzeydeki yazıları aşındırma. Kültür varlıklarına zarar vermek 2863 sayılı Kanun kapsamında suç.

Nasıl gidilir

Önce Tercan’a, oradan Üçpınar köyüne gidiyorsun. Kültür Portalı adresi “Üçpınar, Tercan” olarak veriyor. Köyden kiliseye giden yolun durumu ve araçla yapıya ne kadar yaklaşılabildiği doğrulanmadı; köyün nüfusu az olduğu için yolu sorabileceğin birini bulamayabilirsin. Yola çıkmadan önce konumu haritada işaretle.

Ne zaman gidilmeli

Haziran ile eylül arası uygun. Kilise çukur bir alanda olduğu için kışın kar birikebilir ve yol kapanabilir. Kubbe pencerelerinden içeri düşen ışığı görmek istiyorsan öğle saatlerini seç.

Ne kadar zaman ayırmalı

Kilise, şapel ve dikili taşlar için bir saat yeterli. Tercan ilçe merkezindeki Mama Hatun Külliyesi’yle birlikte yarım günlük bir plan yap.

Pratik sorular

İçine girilebilir mi?

Doğrulanmadı. Yapının bakımsız olduğu bildirildiği için içeri girersen yıkılma riski olan bölümlerden uzak dur.

Çocuklarla uygun mu?

Harap bölümler nedeniyle küçük çocuklarla dikkatli ol; çocukları yıkık duvarların ve devrik taşların çevresinden uzak tut.

Kamp yapılabilir mi?

Hayır; tarihî alanda kamp kurulmaz.

Karavanla gidilir mi?

Köy yolunun karavana uygunluğu doğrulanmadı.

Giriş ücretli mi?

Doğrulanmadı. Sahada bir ziyaretçi düzenlemesi olduğuna dair bilgi yok.