Şeyhülislam Mûsâ Kâzım Efendi

Şeyhülislam Mûsâ Kâzım Efendi kimdir?

Mûsâ Kâzım Efendi, 1275 (1858-59) yılında Erzurum'un Tortum ilçesinde doğmuş, Osmanlı Devleti'nin son döneminde dört farklı kabinede şeyhülislamlık makamına getirilmiş bir din âlimidir. II. Meşrutiyet'in ilmiye kanadındaki önde gelen isimlerinden biri olması, meşveret ve hürriyet üzerine yazdıkları ve Birinci Dünya Savaşı yıllarındaki makamı nedeniyle dönemin tartışmalarında merkezi bir yer tutar.

Doğumu ve ailesi

Erzurum'un Tortum ilçesinde dünyaya geldi. Bayram Ali Çetinkaya'nın Erzurumlu Şeyhülislam Musa Kazım Efendi Sempozyumu'nda (2014) yayımlanan tebliğine göre babasının adı İbrahim Efendi'dir. Doğduğu köy ya da mahalle kaynaklarda belirtilmez.

Eğitimi

İlk öğrenimine memleketinde başladı. Ardından Balıkesir'de bulunan dedesi Nûreddin Efendi'nin yanına giderek orada çeşitli hocalardan ders aldı. Daha sonra İstanbul'da tahsilini sürdürdü; Küre Ansiklopedi'ye göre 1888'de icazet aldı.

Görevleri

• 1896'da İstanbul ruûsunu aldı; 1900'den itibaren Mekteb-i Hukuk'ta Mecelle, Mekteb-i Sultânî'de akaid muallimliği yaptı, Dârülfünun ve Dârülmuallimîn'de ders verdi.
• 14 Şubat 1907'de kendisine Halep mevleviyeti verildi.
• II. Meşrutiyet'ten sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne üye oldu.
• İbrâhim Hakkı Paşa (1910), Said Paşa (1911), Said Halim Paşa (1916) ve Talat Paşa (1917) kabinelerinde şeyhülislam oldu.

Eserleri

• *İslâm'da Usûl-i Meşveret ve Hürriyet*
• *İslâm'da Cihad*
• *Sûre-i İhlâs ve Alak Tefsirleri*
• *Safvetü'l-beyân fî tefsîri'l-Kur'ân*
• *Zevrâ ve Havrâ*
• *Külliyyât-ı Şeyhülislâm Mûsâ Kâzım* (makalelerinin derlemesi)
• *el-Fetâvâ el-Kâzımiyye* (yazma)

Erzurum için önemi

Tortum'dan yetişip Osmanlı ilmiye teşkilatının en üst makamına çıkan isimlerden biridir; Erzurum kökenli bir diğer şeyhülislam Feyzullah Efendi ile birlikte şehrin ilmî hafızasında yer alır. 2014'te adına "Erzurumlu Şeyhülislam Musa Kazım Efendi Sempozyumu" düzenlenmiştir.

Son yılları ve ölümü

Savaş sonrasında tutuklandı ve 13 Temmuz 1919'da on beş yıl kürek cezasına çarptırıldı; ceza daha sonra üç yıl sürgüne çevrildi. Sürgünde bulunduğu Edirne'de 10 Ocak 1920'de öldü ve Murâdiye Camii hazîresine defnedildi.

Tortum'un yetiştirdiği öteki din âlimleri için Osman Bektaş Hoca ve Yunus Kaya Hoca sayfalarına bakabilirsin.