Melâ-yi Cezîrî

Melâ-yi Cezîrî kimdir?

Melâ-yi Cezîrî (Melayê Cizîrî), asıl adı Şeyh Ahmed b. Muhammed el-Cezerî olan, 16. ve 17. yüzyıllarda yaşamış Kürt âlim ve mutasavvıf şairdir. Kürtçe yazdığı Divan'ı klasik Kürt edebiyatının şaheseri olarak kabul edilir. Cizre ile bağı, burada ders vermesi ve kabrinin Cizre'deki Kırmızı Medrese'de bulunmasıdır.

Doğumu ve ailesi

İncelenen akademik kaynaklarda doğum yeri ve doğum tarihi açıkça verilmemiştir. Ölüm tarihi tartışmalı olmakla birlikte 17. yüzyılın ortalarında, yaklaşık 1640 yıllarında vefat ettiği tahmin edilmektedir.

Eğitimi

Cizre, Diyarbakır, Siirt, Van ve Hakkari yörelerinde ilim tahsil ettiği; Irak ve Suriye'de de bulunduğu aktarılır.

Sanatı

Şiirlerinde kendini "Ahmed" adıyla anmış, "Melâ" ve "Nîşânî" mahlaslarını kullanmıştır. Edebî gücü nedeniyle İbnü'l-Fârız, Câmî ve Fuzûlî; tasavvufi görüşleri nedeniyle Sühreverdî, İbnü'l-Arabî ve Mevlânâ ile karşılaştırılır.

Eserleri

• *Divan*: 114 şiirden oluşan Kürtçe (Kurmancî) divan.

Şırnak için önemi

Kabrinin bulunduğu Kırmızı Medrese bugün önemli bir ziyaretgâhtır. Cizre Belediyesi hayatı ve görüşleri üzerine bir kitap yayımlamış (2023), Cizre'de adına akademik sempozyum ve paneller düzenlenmiştir.

Son yılları ve ölümü

Yaklaşık 1640 civarında öldüğü tahmin edilir. Kabri, ders verdiği Cizre'deki Kırmızı Medrese'nin alt katındadır.

Kaynaklar arasındaki farklar

Doğum ve ölüm tarihleri konusunda araştırmacılar arasında görüş ayrılıkları vardır; bu sayfada yalnız yaklaşık ölüm dönemi verilmiştir.