Bedirhan Bey

Bedirhan Bey kimdir?

Bedirhan Bey, 19. yüzyılın ilk yarısında Cizre ve Bohtan bölgesini yöneten bir emirdir. 1802'de bugün Şırnak'ın ilçesi olan Cizre'de doğdu. Tanzimat döneminde Osmanlı merkezî yönetimiyle yaşadığı çatışma ve ardından gelen sürgünüyle bilinir. Torunlarından birçoğu sonraki dönemde siyaset ve basın alanında tanınmıştır. Afyon Kocatepe Üniversitesi'nde hazırlanan bir tez onu bölge tarihinin en çok tartışılan şahsiyetlerinden biri olarak niteler.

Doğumu ve ailesi

Daha önce Cizre'de hüküm sürmüş emirlik ailesinden gelir. Doğum yılı kaynaklarda 1802 ya da 1803 olarak geçer.

Emirliği

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 1830'dan itibaren Cizre mütesellimi olarak atandı. Emirliği döneminde yörenin aşiretleri üzerinde nüfuzunu genişletti. Merkezîleşmeyi hedefleyen Tanzimat reformlarıyla birlikte Osmanlı yönetimiyle ilişkileri gerildi.

1846-1847 olayları

Çevredeki aşiretleri bir araya getirerek Osmanlı yönetimine karşı ayaklandı. Osmanlı ordusunun harekâtı sonunda 1847'de Evreh kalesinde teslim oldu. TDV İA ayaklanmanın 1846'da başladığını ve Bedirhan Bey'in ailesiyle birlikte İstanbul'a gönderildiğini belirtir.

Sürgün yılları ve ölümü

Uzun süre Girit'te (Kandiye) yaşadı. 1863'te İstanbul'a dönmesine izin verildi. 1868'de Şam'a yerleşti ve 1869'da orada öldü. Şam'daki Rükneddin mezarlığına defnedildiği bildirilir.

Farklı değerlendirmeler

Osmanlı ve Türk tarih yazımında Bedirhan Bey olayı çoğunlukla Tanzimat'ın merkezîleşme politikası karşısında yerel bir emirin isyanı ve devlet otoritesinin yeniden kurulması olarak ele alınır. Kürt tarih yazımında ise Bohtan emirliği Kürt siyasi tarihinin önemli bir evresi olarak görülür ve Bedirhan Bey, ailesinin sonraki kuşaklarıyla birlikte öne çıkarılır. Cabir Doğan'ın tezi, konuyu ideolojik ön kabullerden uzak bir yöntemle değerlendirmeyi amaçladığını belirtir.