Ebü'l-İz İsmail el-Cezerî

Ebü'l-İz İsmail el-Cezerî kimdir?

Ebü'l-İz İsmail el-Cezerî, 12. yüzyılın sonu ile 13. yüzyılın başında yaşamış, mekanik alanında eser veren bir İslâm bilginidir. "El-Cezerî" nisbesi genel olarak bugün Şırnak'ın Cizre ilçesi olan Cezîre-i İbn Ömer'e bağlanır. Su saatleri, otomatik düzenekler ve pompalar anlatan kitabı, mühendislik tarihinin en çok incelenen Orta Çağ eserlerinden biridir.

Doğumu ve ailesi

TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre hayatı hakkında, kitabının girişindeki kısa açıklamalar dışında bilgi yoktur. Doğum ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmemektedir; bazı popüler kaynaklarda geçen 1136 doğum yılı ansiklopedik kaynakta yer almaz.

Çalışmaları

Cezerî, 1181-1206 yılları arasında Âmid'de (Diyarbakır) Artuklu hükümdarlarının hizmetinde bulunmuştur. Emir Nâsırüddin Mahmud'un isteği üzerine bilgi ve tecrübesini bir kitapta toplamış ve eserini 1205'te tamamlamıştır.

Eserleri

• *Kitâb fî ma'rifeti'l-hiyeli'l-hendesiyye* (*el-Câmi' beyne'l-ilm ve'l-ameli'n-nâfi' fî sınâ'ati'l-hiyel* adıyla da anılır): Altı bölümden oluşur; su ve kandil saatleri, içki sunma düzenekleri, el yıkama aletleri, fıskiyeler, otomatik müzik aletleri, su yükseltme makineleri ve çeşitli mekanik düzenekleri anlatır.

Şırnak için önemi

Nisbesinin Cizre'ye bağlanması nedeniyle Cezerî, Cizre ve Şırnak'ın tanıtımında en çok anılan tarihî isimlerden biridir. Bununla birlikte Cizre'de doğduğu doğrudan belgelenmemiştir.

Kaynaklar arasındaki farklar

Ansiklopedik kaynak doğum-ölüm tarihi vermezken popüler yayınlarda 1136-1206 gibi tarihler dolaşmaktadır. Bu sayfada yalnız belgelenen çalışma yılları (1181-1206) ve eserin tamamlanma yılı (1205) esas alınmıştır.