İhsan Nuri Paşa

İhsan Nuri Paşa kimdir?

İhsan Nuri Paşa, Osmanlı ordusunda yetişmiş bir subay ve 1927-1930 Ağrı ayaklanmasının askerî komutanıdır. 1892'de Bitlis şehrinde doğdu. 1924'teki Beytüşşebap ayaklanmasında yer aldı, ardından Xoybûn örgütünün askerî komutanı oldu. Ayaklanmanın bastırılmasından sonra İran'a geçti ve 1976'da Tahran'da öldü.

Doğumu ve ailesi

Rudaw'daki biyografik yazıya göre Bitlis'te Ali Kulî ailesine mensuptur ve aile Cibran aşiretiyle bağlantılıdır. Vikipedi ise Celalî aşiretinden geldiğini yazar.

Eğitimi

İlk öğrenimini Bitlis'te medrese ve mahalle mektebinde, ardından Bitlis Askerî Rüştiyesi'nde gördü. 1907'de Erzincan'daki askerî idadiye, sonra İstanbul'daki Harbiye'ye gitti ve 1910'da teğmen olarak mezun oldu.

Askerlik hayatı

Arnavutluk ve Yemen'de görev yaptı. Birinci Dünya Savaşı'nda yaralandı; 1918'de Kafkas cephesinde bulundu. Savaştan sonra İstanbul'da Kürdistan Teâlî Cemiyeti çevresiyle ilişki kurdu ve Jîn dergisinde Wilson İlkeleri üzerine bir yazı yayımladı.

Ayaklanmalardaki rolü

• Eylül 1924'teki Beytüşşebap ayaklanmasında rol aldı.
• 1927'de kurulan Xoybûn örgütü onu askerî komutan olarak görevlendirdi.
• 1928'den itibaren Ağrı Dağı çevresinde örgütlenen ayaklanmanın askerî önderi oldu. Ayaklanma 1930 yazında Türk ordusunun harekâtıyla sona erdi.

Son yılları ve ölümü

1930'lu yıllarda İran'a sığındı ve Tahran'da yaşadı. 25 Mart 1976'da Tahran'da geçirdiği bir trafik kazasının sonucunda öldü.

Farklı değerlendirmeler

Türk resmî tarih yazımında Ağrı olayları, devlet otoritesine karşı yabancı destekli bir isyan ve bunun bastırılması olarak ele alınır. Kürt tarih yazımında ise İhsan Nuri, Xoybûn'un askerî önderi ve modern Kürt siyasi hareketinin erken dönem isimlerinden biri olarak anılır.