Varto

Coğrafya

Bingöl Dağları ilçe merkezinin kuzeyinde 3.000 m'yi aşıyor. Akdoğan ve Şerafettin dağlarında yükseklik 2.300 m'ye ulaşıyor (Wikipedia). Akdoğan Dağları'ndaki iki gölden büyüğü 2.149 m yükseklikte ve 11 km²; küçüğü 2.173 m'de ve 1,54 km² (Wikipedia). Göllerin eski adı Hamurpet. Doğal sit ve "Kesin Korunacak Hassas Alan" olarak tescilli. Göllerde sazan yaşıyor; mevsiminde ördek, kaz, turna ve kunduz görülüyor (ÇŞİDB Muş il bilgileri). İlçenin jeotermal potansiyeli üzerine bir fizibilite çalışması da yapılmış (Wikipedia).

Varto'da neler görülür?

• Kayalıdere Kalesi: Varto'nun yaklaşık 20 km kuzeybatısında, Urartu dönemine ait kale. 1956'da C. A. Burney tarafından tespit edildi, 1965'te tek sezon kazıldı. Bulunan küplerde mühür baskıları ve hiyeroglif işaretler var (YYÜ SBE Dergisi). ÇŞİDB, alanı tapınak, kale, şarap küpü deposu ve kaya mezarı bulunan bir askeri yerleşim olarak tanıtıyor; Muş merkeze 40 km.
• Akdoğan (Hamurpet) Gölleri: Akdoğan Dağları'nda, 2.100 m'nin üzerindeki iki göl (Wikipedia; ÇŞİDB).
• Künav Mağarası: Kayadelen köyü yakınında, ilçe merkezine 15 km. İki katlı, 3 km uzunluğunda karstik mağara. Girişi 1.800 m yükseklikte. Doğal köprüler ve sarkıtlar var; alt katından dere akıyor (Wikipedia; Habertürk).
• Koç başı biçimli mezar taşları: Varto çevresinde bulunan bu taşlar Karakoyunlu ve Akkoyunlu dönemleriyle ilişkilendiriliyor (ÇŞİDB).

Köy ve mahalleler

İlçede 7 mahalle ve 93 köy var. 2025'te ilçe merkezinde 11.174, köylerde 17.630 kişi yaşıyor. Nüfus 2024'e göre 370 kişi (%1,27) azaldı (nufusune.com, TÜİK ADNKS verisi).

Yöresel ürünler

Tarımda buğday, elma ve armut öne çıkıyor. Koyun ve keçi yetiştiriliyor. Yöre mutfağında gullik çorbası, keldoş, sulu köfte ve keşkek var (e-yasamrehberi).

Yönetim

İlçe, Varto Kaymakamlığı ve Varto Belediyesi tarafından yönetiliyor. İlçede tek belediye bulunuyor (Wikipedia). Kaymakamlık sitesini açamadığımız için güncel kaymakam bilgisini doğrulayamadık.