Cibranlı Halit Bey

Cibranlı Halit Bey kimdir?

Cibranlı Halit Bey, Cibran aşiretinden gelen bir Osmanlı süvari subayı ve Kürt siyasi örgütü Azadî'nin kurucu başkanıdır. 1882'de bugün Muş'un ilçesi olan Varto'da doğdu. Erzurum'da alay komutanıyken siyasi örgütlenmeye girişti. 1924'te tutuklandı ve 1925'te Bitlis'te idam edildi.

Doğumu ve ailesi

Rudaw'daki biyografik yazıya göre babası Mahmut Selim Bey, annesi Halime Hanım'dır. Cibran aşiretinin önde gelen ailelerinden birine mensuptur. Aynı kaynak, Şeyh Said ile akraba olduklarını belirtir.

Eğitimi ve askerlik hayatı

Aşiret Mektebi'nde ve ardından Harbiye'de okudu; 1902'de yüzbaşı olarak mezun olduğu belirtilir. Hamidiye ve sonrasında aşiret süvari alaylarında görev yaptı. Birinci Dünya Savaşı'nda çeşitli cephelerde bulundu ve miralaylığa yükseldi. 1919'da alay komutanı olarak Erzurum'a gitti.

Siyasi faaliyetleri

Kürdistan Teâlî Cemiyeti ile ilişki kurdu. 1920'lerin başında Erzurum'da Azadî adlı gizli örgütü kurdu ve başkanı oldu. Bu örgüt, 1925 Şeyh Said ayaklanmasının hazırlık sürecinde önemli rol oynadı.

Son yılları ve ölümü

Eylül 1924'teki Beytüşşebap ayaklanmasıyla ilişkilendirilerek 20 Aralık 1924'te Erzurum'da tutuklandı. Bitlis'te askerî mahkemede yargılandı ve 14 Nisan 1925'te idam edildi. Rudaw'daki yazı, yargılama tutanaklarının kamuoyuna açıklanmadığını belirtir.

Farklı değerlendirmeler

Resmî tarih anlayışına yakın yazarlar Azadî'yi bağımsız bir Kürdistan amacı güden ve İngiliz çevreleriyle temasları bulunan, Şeyh Said ayaklanmasını hazırlayan bir örgüt olarak değerlendirir. Kürt tarih yazımında ise Cibranlı Halit Bey, Kürt dili ve kültürünü destekleyen ve Sünni-Alevi aşiretler arasında yakınlaşma arayan bir önder olarak anılır. Robert Olson'ın çalışması bu dönemin başlıca akademik kaynakları arasındadır.