Kayalıdere Kalesi

Kayalıdere Kalesi, Muş ilinin Varto ilçesinde bir Urartu kalesi. Kale, Urartu Krallığı'nın orta bölgesinin batısında yer alıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın il raporu yeri bir Urartu askeri yerleşim birimi olarak tanımlıyor.

Nerede, nasıl gidilir?

Kale, Varto ilçesinin 20 km kuzeybatısında (Tayfur ve Erdoğan, 2022). İl raporuna göre Muş kent merkezine 40 km uzaklıkta. Küre Ansiklopedisi'ne göre Murat Nehri'nin doğu kıyısında, Kayalıdere köyünün 3 km batısında, kuzeybatı–güneydoğu doğrultulu kayalık bir tepede.

Tarihçe

Kale ilk kez 1956'da C. A. Burney'nin yüzey araştırmalarında tespit edildi. Burney 1965'te tek sezonluk bir kazı yaptı. İl raporuna göre bu kazılarda tapınak, kale, şarap küplerinin bulunduğu bir depo ve bir kaya mezarı ortaya çıktı. 2018–2019'da Alparslan II Barajı inşaatı nedeniyle kurtarma kazıları yapıldı. Küre'ye göre bu kazıları Ahlat Müzesi Müdürlüğü yürüttü. Mimari, duvar tekniği ve radyokarbon verileri kaleyi MÖ 9. yüzyıl sonu ile 8. yüzyıl başına tarihliyor. Yazıt bulunmadığı için kaleyi hangi kralın yaptırdığı bilinmiyor (Küre).

Görülecekler

• Yukarı Kale ve Kuzey Yamaç yerleşimi olmak üzere iki teras
• Kare planlı, kule tipi tapınak: dıştan yaklaşık 12,5 × 12,5 m, iç oda 5 × 5 m
• En az 8 odalı kaya mezarı
• Kiklopik teknikte, yaklaşık 1.028 m uzunluğunda ve 3–4 m kalınlığında surlar
• Küplerin bulunduğu depo odaları

Buluntular

2018–2019 kazılarında çanak, çömlek, tepsi, küp ve minyatür kaplar bulundu. Küplerde ve bir libasyon kabında mühür baskıları, hiyeroglif ve piktogramlar var. Çanak çömlek yedi mal grubuna ayrılıyor. Bitki, saman ve kum katkısı Muş Havzası'na özgü bir özellik olarak görülüyor (Tayfur ve Erdoğan, 2022).