İçeriğe geç
Lezzet

Vakfıkebir Külek Peyniri

Trabzon

Vakfıkebir Külek Peyniri, Trabzon’a özgü, koyun ya da inek sütünden yapılıp çökelekle ladin küleğe basılarak toprak altında olgunlaştırılan bir peynirdir.

Vakfıkebir Külek Peyniri Hakkında

Vakfıkebir Külek Peyniri nedir?

Vakfıkebir Külek Peyniri, inek ya da koyun sütünden yapılan peynirin çökelekle katmanlar hâlinde külek denen ahşap kaba basılıp toprak altında ya da fındık kabukları içinde 3–6 ay olgunlaştırılmasıyla elde edilen bir peynirdir. TÜRKPATENT tescil belgesine göre peynir olgunlaşırken su kaybeder ve kendine özgü eskitme tadı kazanır. Kesitte peynir ve çökelek katmanları açıkça görülür.

Süt ve külek

Belgeye göre geleneksel olarak koyun sütü tercih edilir, inek sütü de kullanılabilir; 1 kg peynir için yaklaşık 10,5 kg süt gerekir. Maya olarak doğal kursak mayası ya da endüstriyel peynir mayası kullanılır. Külek, peynire koku ve tat geçirmeyen ladin ağacından yapılır; çevresini saran bağlar taze fındık sürgünlerinden hazırlanır. Üretim, sütün bol olduğu ilkbahar ve yaz aylarında yoğunlaşır.

Üretim

Sağılan süt ince bezle süzülür, 70–75 °C’ye ısıtılıp en az 10 dakika bu sıcaklıkta tutulur. 37 °C’ye soğutulan süte yaklaşık %1 kursak mayası eklenir ve 1–1,5 saatte pıhtı oluşur. Pıhtı kırılır, bezlerde süzülür, üzerine ağırlık konarak baskılanır ve peynir tuzlanır. Çökelek için ayrandan tereyağı alındıktan sonra kalan sıvı kaynatılır, kesilmeye başlayınca yaklaşık 5 dakika daha kaynatılır, süzülüp tuzlanır. Peynir küleğe basılır, üzerine peynirin yarısı kadar çökelek konur ve bu sıra külek dolana kadar sürer. Ağzına bez geçirilen külek kumsuz, sert toprağa ya da fındık kabuklarına gömülür; 3–6 ay sonra çıkarılıp yüzeyi kazınır.

Saklama

Belgeye göre peynir +4 °C’de vakumlu ambalajda 6 ay, vakumsuz açık satışta 30 gün dayanır. Olgunlaşma sonunda su miktarı %60’ın altına inmeli, pH 5,3’ün altında olmalıdır; peynirin beyazdan uzaklaşması toprak altı olgunlaşmasının göstergesi sayılır.

Coğrafi işaret

Vakfıkebir Belediyesi’nin 25 Haziran 2018’deki başvurusuyla (C2018/129), 25 Mayıs 2021’de 764 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi. Değişiklik 1 Ağustos 2022 tarihli 130 sayılı Bülten’de yayımlandı. Ürünün adı Vakfıkebir’i ansa da belgedeki coğrafi sınır Trabzon ilidir ve bütün üretim aşamaları il sınırında yapılır. Denetimi Belediye koordinatörlüğünde, Belediyeden 3, Vakfıkebir Zabıtası’ndan 1 ve Vakfıkebir İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden 1 kişinin bulunduğu 5 kişilik kurul yılda en az bir kez, gerektiğinde ve şikâyet hâlinde yapar; katmanlı yapı, analiz değerleri ve 3–6 aylık olgunlaştırma denetlenir.

Nerede bulunur?

Coğrafi sınır Trabzon ilidir; tescil ettiren Vakfıkebir Belediyesi’dir. Belgeli üreticilerin listesini doğrulamadık.

  • Coğrafi işaretli
  • Peynir
  • Külek
  • Çökelek
  • Koyun sütü
  • Mahreç işareti
  • Vakfıkebir
  • Trabzon

Lezzetin Hikâyesi

Tescil belgesi peynirin geçmişinin eski olduğunu ve üretim yönteminin ustalık gerektirdiğini yazar, ancak yıl ya da olay vermez. Haber61’in 11 Ekim 2026 tarihli listesi Vakfıkebir Külek Peyniri’ni Trabzon’un 16 tescilli ürünü arasında sayar.

Nasıl Üretilir?

Malzemeler

Peynir (belgedeki oranlar)

  • yaklaşık 10,5 kg koyun ya da inek sütü (≈ 1 kg peynir için)
  • yaklaşık %1 kursak mayası (≈ yoksa peynir mayası)
  • yeterince tuz

Külek

  • peynirin yarısı kadar çökelek (≈ ayrandan)
  • 1 adet külek (≈ ladin ağacından, fındık sürgünü bağlı)

≈ ile verilen ev ölçüleri yaklaşıktır; esas ölçü gramajdır.

Hazırlanışı

  1. Isıt Süzülen sütü 70–75 °C’ye ısıt, en az 10 dakika bu sıcaklıkta tut.
  2. Mayala 37 °C’ye soğut, yaklaşık %1 kursak mayası ekle; 1–1,5 saatte pıhtılaşmasını bekle.
  3. Baskıla Pıhtıyı kır, bezlerde süz, ağırlıkla baskıla ve tuzla.
  4. Küleğe bas Peyniri küleğe bas, üzerine yarısı kadar çökelek koy; külek dolana kadar sürdür.
  5. Olgunlaştır Küleğin ağzına bez geçir, sert toprağa ya da fındık kabuklarına gömüp 3–6 ay beklet.

Vakfıkebir Külek Peyniri Hangi Yöreye Ait?

Bu lezzetin yöresi henüz derlenmedi.

Vakfıkebir Külek Peyniri Hakkında Sık Sorulanlar

Külek nedir?

Belgeye göre peynirin olgunlaştırıldığı, ladin ağacından yapılan geleneksel ahşap kap.

Peynir ne kadar olgunlaştırılır?

Toprak altında ya da fındık kabukları içinde 3–6 ay.

Hangi süt kullanılır?

Geleneksel olarak koyun sütü tercih edilir; inek sütü de kullanılabilir.

Coğrafi sınır yalnız Vakfıkebir mi?

Hayır; belgedeki coğrafi sınır Trabzon ilidir.

Hangi tür coğrafi işaret?

Mahreç işareti; tescil no 764, tescil tarihi 25 Mayıs 2021.

Evde Böyle Yapıyoruz

Yukarıdaki tarif tescil metninden. Ama her ev, her köy bu lezzeti biraz farklı yapar. Burada okurlarımızın kendi deneyimleri var; editörümüz okuyup onayladıktan sonra yayımlanır.

Henüz okur katkısı yok. İlk tarifi siz paylaşın.

Siz bu lezzeti nasıl yaparsınız? Paylaşın
Ne paylaşmak istiyorsunuz?

Lütfen kendi deneyiminizi yazın. Başka sitelerden alınmış metinler, reklam, bağlantı ve sağlık iddiaları yayımlanmaz.

Bilmediklerimiz

Bu lezzet için açık soru listesi henüz hazırlanmadı.

Bu lezzeti biliyor musunuz?

Kaynaklar

Katkıda Bulun

Bu lezzetle ilgili bilgi, fotoğraf veya deneyiminizi paylaşarak içeriğin gelişmesine katkı sağlayın.

Katkıda bulunun

Aynı Yöreden Diğer Lezzetler

Tüm lezzetleri gör

Fotoğraf Galerisi

Fotoğraf bekleniyor

Bu lezzeti tattıysanız, fotoğraflarınızı paylaşarak sayfanın zenginleşmesine katkıda bulunabilirsiniz.

İlk fotoğrafı siz paylaşın

Keşfetmeye devam et

Yeni yerler, rotalar ve ilham veren içerikler için bültenimize abone ol.

Onay e-postası göndereceğiz; istediğiniz an çıkabilirsiniz.

Daha bitmedi…

Türkiye’de sıradaki keşfin neresi?